Logo
Unionpedia
Komunikacja
pobierz z Google Play
Nowy! Pobierz Unionpedia na urządzeniu z systemem Android™!
Zainstaluj
Szybszy dostęp niż przeglądarce!
 

Gelug

Indeks Gelug

Gelug (tyb. དགེ་ལུགས་པ།, Wylie: dge lugs pa, ZWPY: Gêlug-pa; nazwa po tybetańsku oznacza system szlachetności) – jedna z czterech głównych tradycji (szkół, obrządków) buddyzmu tybetańskiego nauczających hinajany, mahajany i wadżrajany.

44 kontakty: Bodhisattwa, Budda, Buddyzm tybetański, Congkhapa, Czittamatra, Dalajlama, Drepung, Dzogczen, Guhjasamadźa, Hinajana, Indie, Język angielski, Język tybetański, Jidam, Joga, Kadam, Kagju, Kalaczakra, Karma w buddyzmie, Lamrim, Madhjamaka, Madhjamika, Mahajana, Mahamudra, Mahasiddha, Manjushri, Naropa, Ningma, Panczenlama, Pinyin tybetański, Prasangika, Sakja, Sanskryt, Sarvastivada, Siunjata, Szentong, Tantra, Tantry jogi najwyższej, Taszilunpo, Tenzin Gjaco, Transliteracja Wyliego, Wadźrabhajrawa, Wadźrajogini, Wadżrajana.

Bodhisattwa

Boddhisattva Mandźuśri (Monju), Japonia Sakralny posąg buddyjski (Bodhisattwa Kannon), 2 poł XIX wieku, Japonia, Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie Bodhisattwa (skt.: बोधिसत्त्व bodhisattva, dosł. przebudzone dobro; tyb. བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་, Wylie: byang chub sems dpa', dosł. bohater umysłu oświecenia; chiń. 菩薩, pinyin: púsà, kor. 보살 posal; jap. bosatsu; wiet. bồ tát) – w buddyzmie tradycji mahāyāna istota, która przez systematyczne ćwiczenie wyzwalających działań (skt. paramita) dąży do stanu buddy, kierując się altruistyczną motywacją przynoszenia pożytku innym.

Nowy!!: Gelug i Bodhisattwa · Zobacz więcej »

Budda

Budda Japonii Wizerunek Buddy w świątyni koreańskiej Posążek Buddy Przedstawienie leżącego Buddy, Tajlandia Budda; skr. बुद्ध buddha – przebudzony, oświecony; chiń. fo (佛), fotuo (佛陀); kor. bul, pult'a; jap. butsu (仏), hotoke (仏), budda (仏陀); wiet. phật, phật-đà, Bột đà; tyb. sangdzie (སངས་རྒྱས།, Wylie: sangs.rgyas).

Nowy!!: Gelug i Budda · Zobacz więcej »

Buddyzm tybetański

Wylie: mkhas grub dge legs dpal bzang po; 1385–1438). Od słowa lama pochodzi określenie buddyzmu tybetańskiego jako lamaizmu Buddyzm tybetański (tyb.: བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན།, Wylie: bod brgyud nang bstan; określany też jako lamaizm, choć nazwa ta bywa odbierana jako pejoratywna i jest merytorycznie niesłuszna) – odmiana buddyzmu, która jest główną religią Tybetu i jego regionów sąsiadujących (np. Bhutanu, Nepalu, Sikkimu i Ladakhu) od czasu ustanowienia jej jako religii państwowej przez króla Trisong Decena (Wylie: khri srong lde btsan) panującego w Tybecie w okresie od roku 755 do 797.

Nowy!!: Gelug i Buddyzm tybetański · Zobacz więcej »

Congkhapa

klasztorze Kumbum (Chiny) przedstawiająca Tsongkhapę Je Tsongkhapa Losang Drakpa (tyb.: ཙོང་ཁ་པ།, Wylie: tsong kha pa, ZWPY: Zongkaba; ur. 1357, zm. 1419) – reformator i uczony buddyjski z Tybetu, założyciel szkoły Gelug.

Nowy!!: Gelug i Congkhapa · Zobacz więcej »

Czittamatra

Majtreję nauczającego traktatów o naturze buddy. Czittamatra – doktryna "tylko umysłu" w buddyzmie wywodząca się od przekazu nauk o naturze buddy Maitrei przekazanego przez Asangę (Indie, IV w.n.e) oraz rozpowszechnionego przez Vasubandhu (Indie, IV).

Nowy!!: Gelug i Czittamatra · Zobacz więcej »

Dalajlama

Tenzin Gjaco - obecny czternasty Dalajlama Dalajlama (tyb.: ཏཱ་ལའི་བླ་མ་, Wylie: taa-la'i bla-ma, ZWPY: Dalai Lama) – przedstawiciel szkoły gelug – jednej z czterech największych szkół buddyzmu tybetańskiego.

Nowy!!: Gelug i Dalajlama · Zobacz więcej »

Drepung

Drepung (tyb.: འབྲས་སྤུངས་, Wylie: ’bras spungs, ZWPY: Zhaibung) – jeden z trzech wielkich klasztorów uniwersytetów Gelug w Tybecie (nazwa dokładnie oznacza „Stos Ryżu”).

Nowy!!: Gelug i Drepung · Zobacz więcej »

Dzogczen

Dzogczen (wymowa przyjęła się z brzmienia angielskiego dzogchen, a po tybetańsku brzmi dzokcien, རྫོགས་ཆེན་, Wylie: rdzogs chen, ZWPY Zogqên) – to fundamentalny, pierwotny stan oraz kompleksowy system nauk i praktyk prowadzących do tego stanu traktowany jako „wielki szczyt” ścieżek do ''„Doskonałego Oświecenia”'' występujących w tradycji ningma buddyzmu tybetańskiego i przed-buddyjskiej religii bön.

Nowy!!: Gelug i Dzogczen · Zobacz więcej »

Guhjasamadźa

Guhjasamadża (tyb.:gSang-'dus rtsa-rgyud, “Wykładnia Zbioru Tajemnic”), sanskrycki termin Tathagataguhyaka, “Tajemnica stanu Tathagaty (tj. Buddy)")) – jest pojęciem związanych z najbardziej znaną i kluczową tantrą wadżrajany, pochodzącą z okresu przekazu tantr Jogi Najwyższej w Indiach i drugim okresie przeniesienia nauk tantr do Tybetu. Według tradycji tantrę tę pierwotnie przekazał sam Budda Siakjamuni hinduskiemu królowi Indrabodhiemu. Guhjasamadża obecnie jest kluczową tantrą praktykowaną w szkołach buddyzmu tybetańskiego kagju, sakja i gelug. Guhjasamadża jest znana, studiowana i praktykowana jako "Król Tantr" ze względu na przejrzystą i dokładną wykładnię teorii, na której opierają się, mniej lub bardziej, pozostałe tantry, np. Wadżrabhajrawa, czy nawet Kalaczakra.

Nowy!!: Gelug i Guhjasamadźa · Zobacz więcej »

Hinajana

Hinajana – nazwa "hīnayāna" (sanskr. हीनयान; chiń. xiaosheng 小乘, kor. sosŭng 소승, jap. shōjō, wiet. tiểu thừa) oznacza Podrzędny Pojazd, Gorszy Wóz, Niższy Wóz (według Pali Text Society: hina.

Nowy!!: Gelug i Hinajana · Zobacz więcej »

Indie

Indie (hindi: भारत, trl. Bhārat, trb. Bharat,; ang. India), Republika Indii (hindi: भारत गणराज्य, trl. Bhārat Gaṇarājya, trb. Bharat Ganaradźja; ang. Republic of India) – państwo położone w Azji Południowej, zajmujące większość subkontynentu indyjskiego.

Nowy!!: Gelug i Indie · Zobacz więcej »

Język angielski

ikona symbolizująca język angielski według standardu ISO 639-1 Język angielski, angielszczyzna (ang. English language //, English) – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich powszechnie używany w Wielkiej Brytanii, jej terytoriach zależnych oraz w wielu byłych koloniach i dominiach, m.in.

Nowy!!: Gelug i Język angielski · Zobacz więcej »

Język tybetański

Język tybetański (tyb. བོད་སྐད།, Wylie: bod-skad, ZWPY: Pögä) – język z gałęzi tybeto-birmańskiej rodziny języków sino-tybetańskich.

Nowy!!: Gelug i Język tybetański · Zobacz więcej »

Jidam

Jidam Wadżrajogini tradycji Sakja/Gelug pochodzącej od mahasiddhy Naropa Jidam (transliteracja Wyliego: yi dam; sanskryt. iṣṭadevatā) – jeden z trzech korzeni praktyki do oświecenia poprzez buddyzm; charakterystyczna dla wadżrajany metoda praktyki w której występuje medytacyjne skupienie na postać manifestacji buddy (lub mahasiddhy np. Padmasambhawy) wybieranej na podstawie indywidualnie wybranej tantry lub termy i bezpośredniego przekazu autentycznego mistrza (język tybetański: lama) odpowiednio do możliwości i zdolności adepta wadżrajany.

Nowy!!: Gelug i Jidam · Zobacz więcej »

Joga

Bangalore, Indie Joga (sanskryt योग) – jeden z sześciu ortodoksyjnych (tzn. uznających autorytet Wed) systemów filozofii indyjskiej, zajmujący się wszelkimi związkami pomiędzy ciałem i umysłem.

Nowy!!: Gelug i Joga · Zobacz więcej »

Kadam

Kadam (tyb.: བཀའ་གདམས་པ་, Wylie: bka' gdams pa; bka znaczy "Nauki (Buddy)", gdams znaczy instrukcje (bycia wyzwolonym) – nieistniejąca już odrębnie szkoła buddyzmu tybetańskiego założona w XI wieku przez indyjskiego uczonego i świętego Dżoło Dzie Atiszię (982 - 1054 n.e.), oraz jego uczniów - następców Lamę Dromtonpę, Khutona Yundrung i Ngok Legpe Sherapa. Szkoła związana była z tzw. nowożytnym przekazem sarma buddyzmu do Tybetu.

Nowy!!: Gelug i Kadam · Zobacz więcej »

Kagju

Tradycyjne wyobrażenie Marpy Tłumacza (1012-1097), założyciela marpa kagju w Tybecie Kagju (wymowa tybetańska kagjü, tyb.: བཀའ་བརྒྱུད་པ, wylie: bka’ brgyud pa, ZWPY: Gagyü-pa) – jedna z czterech głównych tradycji buddyzmu tybetańskiego.

Nowy!!: Gelug i Kagju · Zobacz więcej »

Kalaczakra

Koło Czasu (sanskr. कालचक्र kālacakra; tyb.: དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོ།, Wylie: dus kyi 'khor lo) – medytacyjny aspekt buddy (tyb. jidam) należący do cyklu nauk tradycji Wadżrajana i tantr klasy Maha-Anuttara-Yoga.

Nowy!!: Gelug i Kalaczakra · Zobacz więcej »

Karma w buddyzmie

Karma lub karman sanskr.

Nowy!!: Gelug i Karma w buddyzmie · Zobacz więcej »

Lamrim

Lamrim (tyb. Lam Rim – stopnie ścieżki) – jest żywą tradycją nauk i technik medytacyjnych buddyzmu tybetańskiego, szczególnie w szkole gelug.

Nowy!!: Gelug i Lamrim · Zobacz więcej »

Madhjamaka

Posążek przedstawiający nauczającego Nagardżunę, klasztor tybetański w Kullu, Indie. Madhjamaka, czyli "Droga Środka" (sanskryt: माध्यमक, Mādhyamaka, chin.: 中觀派 Zhōngguānpài lub 中道宗 Zhōngdàozōng; zwana też Śunyavada) – jest tradycją nauk mahajany, na temat m.in.

Nowy!!: Gelug i Madhjamaka · Zobacz więcej »

Madhjamika

Madhjamika – osoba posiadająca zrozumienie buddyjskiej doktryny madhjamaki i stosującą tę doktrynę jako najbardziej precyzyjną dla badania natury rzeczywistości.

Nowy!!: Gelug i Madhjamika · Zobacz więcej »

Mahajana

Mahajana (skt. mahāyāna "Wielki Wóz", chin.: 大乘, dàshèng; kor. 대승 taesŭng, jap.: 大乗, daijō, wiet. đại thừa) — kierunek buddyzmu, który wyodrębnił się w I wieku p.n.e.

Nowy!!: Gelug i Mahajana · Zobacz więcej »

Mahamudra

Mahamudra (sanskryt. mahāmudrā; wymowa tybetańska. ciakcien; tyb. ཕྱག་ཆེན།; Wylie. phyag chen) – naturalny stan oraz kompleksowy system prowadzący do tego stanu związany z tantrami jogi najwyższej "nowożytnego przekazu" sarma (Wylie. gsar ma) bądź tantrami wewnętrznymi (Wylie. nang rgyud) "starożytnego przekazu" ningma (Wylie. rnying ma) buddyzmu tybetańskiego.

Nowy!!: Gelug i Mahamudra · Zobacz więcej »

Mahasiddha

Mahasiddha (tyb.: གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ, Wylie: grub thob chen po, ZWPY: Chubtobqênbo), urzeczywistniony mistrz – w buddyzmie tybetańskim i hinduizmie tantrycznym termin określający oświeconych mistrzów ścieżki tantrycznej, którzy osiągnęli najwyższy poziom poznania, maha-siddhi, oznaczający najwyższą moc, osiągnięcie jedności z nienazywalną rzeczywistością, jak i również manifestujących to urzeczywistnienie (spełnienie) w wymiarze względnym, zjawiskowym.

Nowy!!: Gelug i Mahasiddha · Zobacz więcej »

Manjushri

'''Tradycyjna figurka z Nepalu ze swymi atrybutami''' Monju Bosatsu w klasztorze Myoshinji w Kioto, Japonia Manjushri (skr. मञ्जुश्री, Mañjuśrī, Manjushri, Mandziuśri (chiń. 文殊師利 Wénshū Shīlì, 文殊 Wénshū; kor. Munsu(sari); jap. Monju) – w buddyzmie Bodhisattwa Mądrości. Należy do 3 najważniejszych bodhisattwów w mahajanie i wadżrajanie (obok Awalokiteśwary i Wadżrapaniego). Jest emanacją buddy Wajroczany (jednego z buddów 5 rodzin). Inspiruje do odkrywania pustki (świadczą o tym m.in. przedmioty, które trzyma w swoich dłoniach – w prawej miecz odcinający dualistyczne spojrzenie na rzeczywistość, a w lewej kwiat lotosu, na którym spoczywa tekst Pradżniaparamity). Z tego też powodu nazywany jest też bodhisattwą mądrości. Jest przedstawiany w postaci 16-letniego młodzieńca, co daje w ten sposób wskazówkę, iż mądrość nie musi być kojarzona z dojrzałym wiekiem. Uważa się, że Mandziuśri przebywa obecnie w czystej krainie, która ma swoje ziemskie odniesienie w rejonie chińskich gór Wutai Shan (Pięć gór raju). W XIX w. Mipham Rinpocze (1846-1912) opracował MO (jest to tybetańska sztuka wróżenia), która opiera się na postaci bodhisattwy Mandziuśriego i jego mantrze OM AH RA PA TSA NA DHI. Jest jidamem na którego medytowało wielu wielkich mistrzów przeszłości jak ww. Mipham Rinpocze i Szantidewa. Emanacją Mandziuśriego był m.in. wielki mistrz i współinicjator niesekciarskiego ruchu Rime – Dziamjang Khjentse Rinpocze. Istnieje kilka form Mandziuśriego m.in. w kolorze białym, żółtym (złotym). Kategoria:Bodhisattwowie.

Nowy!!: Gelug i Manjushri · Zobacz więcej »

Naropa

Naropa (tyb.; sanskryt: Nadaprada, ur. 1016, zm. 1100) – indyjski mistyk i mnich buddyjski, uczeń Tilopy, brat Nigumy, a także główny nauczyciel Marpy.

Nowy!!: Gelug i Naropa · Zobacz więcej »

Ningma

Mandarawy i Jeszie Tsogial nad którymi znajdują się Samantabhadra, Wadżrasattwa i Garab Dordże, a poniżej tybetańscy mistrzowie Longczenpa oraz Dżigme Lingpa Ningma (tyb.: རྙིང་མ་, Wylie: rnying ma, ZWPY: Nyingma) – jedna z czterech głównych tradycji buddyzmu tybetańskiego.

Nowy!!: Gelug i Ningma · Zobacz więcej »

Panczenlama

Panczenlama (tyb.: པན་ཆེན་བླ་མ, Wylie: pan-chen bla-ma, ZWPY: Bainqên Lama) – duchowny buddyjski, uważany za drugiego w hierarchii przywódcę duchowego buddyjskiej szkoły Gelugpa.

Nowy!!: Gelug i Panczenlama · Zobacz więcej »

Pinyin tybetański

Tybetański pinyin (chin. 藏文拼音 Zàngwén Pīnyīn, stąd skrót ZWPY) – oficjalna transkrypcja języka tybetańskiego przy użyciu alfabetu łacińskiego, używana na terenie ChRL.

Nowy!!: Gelug i Pinyin tybetański · Zobacz więcej »

Prasangika

Prasangika – jedna ze szkół madhjamaki, czyli tzw.

Nowy!!: Gelug i Prasangika · Zobacz więcej »

Sakja

Sakja (tyb.: ས་སྐྱ་, Wylie: sa skya, ZWPY: Sa’gya) – jedna z czterech głównych tradycji buddyzmu tybetańskiego.

Nowy!!: Gelug i Sakja · Zobacz więcej »

Sanskryt

Rygwedy w sanskrycie Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r: zestawiać, składać; bhaa.saa: język; język uporządkowany, w przeciwieństwie do języków naturalnych prakrytów, tzn. ludowych o nieuporządkowanej gramatyce) – język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii.

Nowy!!: Gelug i Sanskryt · Zobacz więcej »

Sarvastivada

Sarvāstivāda (dosł. "Nauka głosząca, że wszystko istnieje" - od słów "sarvam asti") – nazwa jednej ze wczesnych buddyjskich szkół, głosząca, że wszystkie dharmy istnieją w każdym czasie (przyszłość, przeszłość i teraźniejszość).

Nowy!!: Gelug i Sarvastivada · Zobacz więcej »

Siunjata

Posąg przedstawiający Buddę Siakjamuniego nauczającego siunjatę, Muzeum w Sarnath, Indie. Siunjata (pāli. suññatā; sanskr. śūnyatā; शून्यता - pustka, pustość, niesubstancjalność; chiń. 空 kōng, kongxing 空性; kor. kong 공, kongsŏng; jap. kū, kūshō; wiet. không, không tính; tyb. stong pa nyid) – pojęcie występujące we wszystkich odłamach buddyzmu.

Nowy!!: Gelug i Siunjata · Zobacz więcej »

Szentong

Szentong (z języka tybetańskiego w tłumaczeniu na polski "Pustość Innego") – tybetańska doktryna związana z madhjamaką integrująca przekaz Nagardżuny „Środkowej Ścieżki” z przekazem Asangi o naturze Buddy.

Nowy!!: Gelug i Szentong · Zobacz więcej »

Tantra

Tantra - ilustracja z Patan Muzeum. Nepal. Tantra – rodzaj dzieła, właściwy dla tantryzmu śaktyjskiego, dźinijskiego i buddyjskiego.

Nowy!!: Gelug i Tantra · Zobacz więcej »

Tantry jogi najwyższej

Tantry jogi najwyższej (sanskryt. anuttara joga tantra, tyb. བླ་ན་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུད་, transliteracja Wyliego. rnal 'byor bla na med pa’i rgyud) – najbardziej zaawansowane tantry wadżrajany, gdzie występuje praktyka fazy spełniającej (transliteracja Wyliego. rdzogs rim), z punktu widzenia szkół sarma buddyzmu tybetańskiego takich jak sakja, kagju, gelug, dzionang.

Nowy!!: Gelug i Tantry jogi najwyższej · Zobacz więcej »

Taszilunpo

Taszilunpo (tyb.: བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་, Wylie: bkra shis lhun po, ZWPY: Zhaxilhünbo) – buddyjski zespół klasztorny, położony w pobliżu tybetańskiego miasta Xigazê.

Nowy!!: Gelug i Taszilunpo · Zobacz więcej »

Tenzin Gjaco

XIV Dalajlama w dzieciństwie Miejsce narodzin XIV Dalajlamy Tenzin Gjaco i George W. Bush w Białym Domu Senacie (2008) XIV Dalajlama otrzymuje Złoty Medal Kongresu, 17 października 2007 Tenzin Gjaco, XIV Dalajlama (tyb. ལྷ་མོ་དོན་འགྲུབ་,, wylie: bstan ’dzin rgya mtsho, ZWPY: Dainzin Gyaco; ur. 6 lipca 1935) – duchowy i polityczny przywódca narodu tybetańskiego, laureat pokojowej nagrody Nobla (1989).

Nowy!!: Gelug i Tenzin Gjaco · Zobacz więcej »

Transliteracja Wyliego

Transliteracja Wyliego – najczęściej stosowana transliteracja języka tybetańskiego, zaprezentowana przez tybetologa Turrella Wyliego (1927–1984) w 1959.

Nowy!!: Gelug i Transliteracja Wyliego · Zobacz więcej »

Wadźrabhajrawa

Posążek przedstawiający jidama Wadżrabhajrawa, British Museum Wadżrabhajrawa (skt. यमान्तक Wadżra-przerażliwy, tybetański གཤིན་རྗེ་གཤེད་ Dzordże Shinjeshe, Transliteracja Wyliego: rDorje Gshin-rje-gshed), inna nazwa Jamantaka – gniewna forma Buddy należąca do nauk tantr Jogi Najwyższej buddyzmu tybetańskiego zwanych z sanskrytu jako Maha Anuttara Joga Tantra.

Nowy!!: Gelug i Wadźrabhajrawa · Zobacz więcej »

Wadźrajogini

Thanka przedstawiająca Wadżrajogini Wadżrajogini (sanskryt: Vajrayoginī; język chiński: 瑜伽空行母 Yújiā kōngxíngmǔ; język tybetański: Dorje Naljorma, transliteracja Wyliego: Rdo rje rnal ’byor ma, dosłownie Diamentowa Jogini) – jidam związany z tantrami Jogi najwyższej.

Nowy!!: Gelug i Wadźrajogini · Zobacz więcej »

Wadżrajana

mala Wadżrajana – kierunek buddyzmu związany z praktyką tantr, który wyodrębnił się ok.

Nowy!!: Gelug i Wadżrajana · Zobacz więcej »

Przekierowuje tutaj:

Gelugpa, Pogląd szkoły gelug w praktyce tantr wadżrajany.

TowarzyskiPrzybywający
Hej! Jesteśmy na Facebooku teraz! »