Logo
Unionpedia
Komunikacja
pobierz z Google Play
Nowy! Pobierz Unionpedia na urządzeniu z systemem Android™!
Darmowy
Szybszy dostęp niż przeglądarce!
 

Mezopotamia

Indeks Mezopotamia

Mezopotamia (gr.: Mesopotamia – Międzyrzecze, nazwa przejęta z języka perskiego Miyanrudan i aramejskiego Beth-Nahrain) to starożytna kraina na Bliskim Wschodzie leżąca w dorzeczu rzek: Tygrysu i Eufratu.

259 kontakty: Achemenidzi, Adad, Akad (kraina), Akad (miasto), Akadyjczycy, Aleksander Macedoński, Aleppo, Amoryci, Anatolia, André Parrot, Antiochia (Turcja), Anu, Arabia, Arabowie, Aramejczycy, Asarhaddon, Asyria, Aszur (bóg), Aszur (miasto), Aszur-uballit I, Aszurbanipal, Aszurnasirpal II, Austen Henry Layard, Żyzny Półksiężyc, Babilon, Babilonia, Bagdad, Balawat, Bliski Wschód, Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska, Cesarstwo Rzymskie, Chaldejczycy, Chalkolit, Cypr (wyspa), Cyrus II Wielki, Cywilizacja, Dariusz I Wielki, Dżamdat Nasr, Dolina aluwialna, Dumuzi (bóg), Dur-Szarrukin, Eanatum, Ekallatum, Elamici, Enki, Enlil, Ensi, Enuma elisz, Epos, Epos o Gilgameszu, ..., Eridu, Eufrat, Górna Mezopotamia, Girsu, Gudea, Gutejowie, H.W.F. Saggs, Hammurabi, Harran, Hatra, Henry Rawlinson (archeolog), Hetyci, Hormuzd Rassam, Huryci, I dynastia z Isin, I dynastia z Ur, II dynastia z Isin, II tysiąclecie p.n.e., III dynastia z Ur, III tysiąclecie p.n.e., III wiek p.n.e., Imperium akadyjskie, Irak, Iran, Isin, Islam, Iszbi-Erra, Isztar, IV tysiąclecie p.n.e., IX tysiąclecie p.n.e., IX wiek p.n.e., Jahdun-Lim, Janusz Meuszyński, Jasmah-Adad, Język akadyjski, Język aramejski, Język grecki, Język perski, Język sumeryjski, Jules Oppert, Kalhu, Kasyci, Kisz, Klimat śródziemnomorski, Kodeks Hammurabiego, Królestwo Partów, Krystyna Łyczkowska, Kultura archeologiczna, Kultura Dżarmo, Kultura Halaf, Kultura Hassuna, Kultura kebaryjska, Kultura natufijska, Kultura Samarra, Kurdystan, Kuwejt, Lagasz, Larsa, Leonard Woolley, Londyn, Ludy semickie, Lugal, Lugalzagesi, Manicheizm, Marduk, Mari, Medowie, Mesanepada, Mezolit, Mitanni, Mitologia sumeryjska, Mitraizm, Mitrydates I, Morze Śródziemne, Mosul, Nabopolassar, Nabuchodonozor I, Nabuchodonozor II, Naram-Sin z Akadu, Naram-Sin z Esznunny, Nidaba, Niniwa, Ninurta, Nippur, Okres starosumeryjski, Okres Ubajd, Okres Uruk, Państwo nowobabilońskie, Paleolit, Palestyna, Paryż, Paul-Émile Botta, Płaskowyż, Persowie, Pismo klinowe, Polis, Politeizm, Pustynia Syryjska, Puzur-Aszur I, Rewolucja neolityczna, Rim-Sin I, Salmanasar III, Samsu-ditana, Sargon I, Sargon II, Sargon Wielki, Sasanidzi, Seleucja nad Tygrysem, Seleucydzi, Seleukos I Nikator, Sennacheryb, Septymiusz Sewer, Sippar, Starożytność, Starożytny Bliski Wschód, Starożytny Egipt, Starożytny Iran, Stela sępów, Sumer, Sumerowie, Sumu-abum, Suza, Synkretyzm, Syria, Syria starożytna, Szamszi-Adad I, Szanidar, Szatt al-Arab, Sztuka asyryjska, Sztuka babilońska, Sztuka starożytnej Mezopotamii, Sztuka starożytnej Persji, Sztuka sumeryjska i akadyjska, Taurus (góry w Turcji), Tell Halaf, Terqa, Tiglat-Pileser I, Tiglat-Pileser III, Trajan, Tukulti-Ninurta I, Turcja, Tygrys (rzeka), Umma (miasto), Ur (miasto), Ur-Nammu, Urartu, Urmia (jezioro), Uruk, V tysiąclecie p.n.e., VI tysiąclecie p.n.e., VII tysiąclecie p.n.e., VII wiek, VII wiek p.n.e., VIII tysiąclecie p.n.e., VIII wiek p.n.e., Wielki Nefud, Wojny diadochów, Wyżyna Irańska, X wiek p.n.e., XII wiek p.n.e., XIII wiek p.n.e., XIV wiek p.n.e., XIX wiek, XV wiek p.n.e., XVI wiek p.n.e., XVIII wiek p.n.e., XX wiek p.n.e., XXI wiek p.n.e., XXII wiek p.n.e., XXIV wiek p.n.e., Zagros, Zaratusztrianizm, Zatoka Perska, Ziggurat, Zimri-Lim, 115, 117, 136 p.n.e., 141 p.n.e., 174 p.n.e., 1845, 1877, 1946, 1949, 1954, 1974, 224, 312 p.n.e., 331 p.n.e., 482 p.n.e., 521 p.n.e., 522 p.n.e., 539 p.n.e., 562 p.n.e., 605 p.n.e., 609 p.n.e., 612 p.n.e., 626 p.n.e., 631 p.n.e., 651, 652, 652 p.n.e., 669 p.n.e., 681 p.n.e., 689 p.n.e., 705 p.n.e., 721 p.n.e., 727 p.n.e., 745 p.n.e.. Rozwiń indeks (209 jeszcze) »

Achemenidzi

Achemenidzi (pers. هخامنشیان) – dynastia panująca w Iranie w latach 550–330 p.n.e. Nazwa dynastii używana powszechnie jest greckiego pochodzenia i wiąże się z imieniem legendarnego Achemenesa.

Nowy!!: Mezopotamia i Achemenidzi · Zobacz więcej »

Adad

Adad – bóg burzy, wiatru, deszczu i piorunów oraz siły niszczycielskiej, jedno z ważniejszych bóstw w mitologii babilońskiej.

Nowy!!: Mezopotamia i Adad · Zobacz więcej »

Akad (kraina)

Mapa imperium akadyjskiego z zaznaczonymi krainami Akad i Sumer Akad, Akkad (akad. māt Akkadî) – nazwa starożytnej krainy w Mezopotamii leżącej na północ od Sumeru.

Nowy!!: Mezopotamia i Akad (kraina) · Zobacz więcej »

Akad (miasto)

okresu Ur III z zaznaczonym przypuszczalnym położeniem Agade Ak(k)ad, Ak(k)ade, Agade (zapisywane w piśmie klinowym A-ga/kà-dèki) – starożytne miasto w Mezopotamii, stolica imperium akadyjskiego za czasów panowania Sargona Wielkiego i jego następców; nierozpoznane archeologicznie.

Nowy!!: Mezopotamia i Akad (miasto) · Zobacz więcej »

Akadyjczycy

Akadyjczycy, Akadowie – odłam ludów semickich, które osiedliły się w III tysiącleciu p.n.e. we wschodniej Mezopotamii, tj.

Nowy!!: Mezopotamia i Akadyjczycy · Zobacz więcej »

Aleksander Macedoński

Aleksander III Macedoński (Aleksandros ho Tritos ho Makedon) zwany też Aleksandrem Wielkim (Aleksandros ho Megas) i niezwyciężonym (άνίκητος) (ur. 19–20 lipca 356 p.n.e. w Pelli, zm. 10 czerwca 323 p.n.e. w Babilonie) – król Macedonii z dynastii Argeadów w latach 336–323 p.n.e. Jest powszechnie uznawany za wybitnego stratega i jednego z największych zdobywców w historii ludzkości.

Nowy!!: Mezopotamia i Aleksander Macedoński · Zobacz więcej »

Aleppo

Suk w Aleppo Aleppo (Ḥalab) – miasto w północno-zachodniej Syrii, około 50 km na południe od granicy z Turcją, w połowie drogi między Eufratem a wybrzeżem Morza Śródziemnego, na krańcach Pustyni Syryjskiej, w okolicy półpustynnej, o ostrym klimacie.

Nowy!!: Mezopotamia i Aleppo · Zobacz więcej »

Amoryci

Mapa starożytnego Bliskiego Wschodu z zaznaczonymi najważniejszymi stanowiskami, przełom III i II tysiąclecia p.n.e. Amoryci (sum. MAR.TU, akad. Amurru) – lud semicki, pokrewny Kananejczykom, który na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. opanował większość Mezopotamii i rozległe obszary Syrii.

Nowy!!: Mezopotamia i Amoryci · Zobacz więcej »

Anatolia

data dostępu.

Nowy!!: Mezopotamia i Anatolia · Zobacz więcej »

André Parrot

André Parrot (ur. 15 lutego 1901 w Désandans, zm. 24 sierpnia 1980 w Paryżu) – francuski archeolog, prowadził wykopaliska na terenie Iraku i Syrii, odkrywca starożytnego miasta Mari.

Nowy!!: Mezopotamia i André Parrot · Zobacz więcej »

Antiochia (Turcja)

Antiochia (tur. Antakya; hist. Antiochia Syryjska, Antiochia koło Dafne; gr. Antiocheia) – miasto położone w Turcji nad rzeką Orontes (Asi), 22 km od brzegu Morza Śródziemnego, u podnóża góry Silpius (arab. Habib an-Nadżar).

Nowy!!: Mezopotamia i Antiochia (Turcja) · Zobacz więcej »

Anu

plan okręgu świątynnego boga Anu w Uruk Aszur Anu (sum. An, akad. Anu, Anum) – w mitologii mezopotamskiej „Bóg-Niebo”, „ojciec wszystkich bogów”, „król Anunnaków”, bóg stojący formalnie na czele panteonu sumeryjskiego i babilońskiego, tworzący wraz ze swym synem Enlilem „Panem Powietrza” i Enkim „Panem Ziemi” wielką trójcę bogów.

Nowy!!: Mezopotamia i Anu · Zobacz więcej »

Arabia

Arabia – kraina zazwyczaj utożsamiana z Półwyspem Arabskim, lecz początkowo obejmująca obszar Azji Zachodniej leżący na południowy zachód od Mezopotamii, obejmując poza półwyspem również część Lewantu.

Nowy!!: Mezopotamia i Arabia · Zobacz więcej »

Arabowie

Kraje, w których język arabski jest językiem urzędowym; „zielony” — kraje, w których jest jedynym językiem urzędowym, „niebieski” — kraje, w których jest jednym z języków urzędowych Arabowie (arab.: عرب ’Arab, w pierwotnym znaczeniu: „koczownik”) – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski.

Nowy!!: Mezopotamia i Arabowie · Zobacz więcej »

Aramejczycy

Mapa starożytnego Bliskiego Wschodu ok. 1000-800 p.n.e. z zaznaczonymi najważniejszymi aramejskimi i nowohetyckimi państewkami Aramejczycy – nazwa ludów semickich, które w II tysiącleciu p.n.e. żyły na pustyniach na zachód od Mezopotamii.

Nowy!!: Mezopotamia i Aramejczycy · Zobacz więcej »

Asarhaddon

Asarhaddon, właśc.

Nowy!!: Mezopotamia i Asarhaddon · Zobacz więcej »

Asyria

thumb Asyria (akad. māt Aššurki) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.

Nowy!!: Mezopotamia i Asyria · Zobacz więcej »

Aszur (bóg)

Aszur (akad. 100x20px 100x20px – daššur) - w mitologii asyryjskiej bóg wojny, słońca i stwórca świata.

Nowy!!: Mezopotamia i Aszur (bóg) · Zobacz więcej »

Aszur (miasto)

Plan miasta Aszur (kolor czarny - pozostałości z okresu staroasyryjskiego; kolor zielony - pozostałości z okresu średnioasyryjskiego; kolor pomarańczowy - pozostałości z okresu nowoasyryjskiego) Aszur (akad. aš-šurki zapisywane w piśmie klinowym 100x20px) – starożytne miasto w północnej Mezopotamii; w III i II tysiącleciu p.n.e. główne miasto i stolica Asyrii, święte miasto boga Aszura z jego główną świątynią E-szara; obecnie stanowisko archeologiczne Kalat asz-Szarkat w północnym Iraku, nad zachodnim brzegiem Tygrysu, około 110 km (68 mil) na południe od Mosulu; w 2003 roku wpisane zostało na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Nowy!!: Mezopotamia i Aszur (miasto) · Zobacz więcej »

Aszur-uballit I

Mapa Bliskiego Wschodu ok. 1400 r. p.n.e. – Asyria wasalem Mitanni; dopiero za panowania Aszur-uballita I (1363-1328 p.n.e.) staje się niezależnym królestwem. Aszur (Assur), Niniwa (Ninive) i Arbela (Arbeles), zwanego też ojczyzną Asyryjczyków Aszur-uballit I (akad. Aššur-uballiṭ, tłum. „bóg Aszur do życia powołał”) – król Asyrii, syn i następca Eriba-Adada I; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 36 lat.

Nowy!!: Mezopotamia i Aszur-uballit I · Zobacz więcej »

Aszurbanipal

Mapa imperium asyryjskiego za czasów Aszurbanipala (na brązowo) British Museum. Niniwy; zbiory British Museum steli Aszurbanipala; zbiory British Museum Aszurbanipal, Asurbanipal, właśc.

Nowy!!: Mezopotamia i Aszurbanipal · Zobacz więcej »

Aszurnasirpal II

Aszurnasirpal II, właśc.

Nowy!!: Mezopotamia i Aszurnasirpal II · Zobacz więcej »

Austen Henry Layard

Grafika z niemieckiego wydania ''A Popular Account of Discoveries at Nineveh'' Layarda. Austen Henry Layard (ur. 5 marca 1817 w Paryżu, zm. 5 lipca 1894 w Londynie) – angielski dyplomata, archeolog i podróżnik.

Nowy!!: Mezopotamia i Austen Henry Layard · Zobacz więcej »

Żyzny Półksiężyc

Obszar Żyznego Półksiężyca Żyzny Półksiężyc, inaczej Złoty Róg – pas ziem o większej żyzności, mający kształt wielkiego półksiężyca, ciągnącego się od Egiptu poprzez Palestynę i Syrię po Mezopotamię.

Nowy!!: Mezopotamia i Żyzny Półksiężyc · Zobacz więcej »

Babilon

Mapa Babilonii w czasach Hammurabiego z zaznaczonym Babilonem Bramy Isztar, kompleksu z ziguratem E-temenanki i świątyni E-sagila. Muzeum Pergamońskim w Berlinie. Babilon (sum. ká.dingir.raki „brama boga”; akad. Bāb-ilim „brama boga” lub Bāb-ilāni „brama bogów”; gr. Babylōn; bibl. בָּבֶל Bābel; arab. بابل Bābil) – starożytne miasto położone w Mezopotamii, nad Eufratem, dawna stolica Babilonii; obecnie stanowisko archeologiczne Atlal Babil w Iraku.

Nowy!!: Mezopotamia i Babilon · Zobacz więcej »

Babilonia

Babilonia – starożytne państwo semickie w Mezopotamii, na terenie obecnego Iraku.

Nowy!!: Mezopotamia i Babilonia · Zobacz więcej »

Bagdad

Bagdad – Bank Centralny (czerwiec 2003) Bagdad (arab. بغداد) – stolica Iraku; liczba mieszkańców wynosi ponad 7 mln.

Nowy!!: Mezopotamia i Bagdad · Zobacz więcej »

Balawat

Mapa północnej Mezopotamii i Syrii z zaznaczonym położeniem asyryjskiego miasta Imgur-Enlil (obecnie wioska Balawat w Iraku) Fragment jednego z brązowych paneli z wrót Salmanasara III z Balawat Fragment innego z brązowych paneli z wrót Salmanasara III z Balawat Balawat – nazwa wioski w północnym Iraku, położonej ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Balawat · Zobacz więcej »

Bliski Wschód

Bliski Wschód Mapa polityczna Zdjęcie satelitarne Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط; hebr. המזרח התיכון; per. خاورمیانه, Xâvar-e Miyâne; przestarzałe Lewant) – region geograficzny leżący na styku Azji, Europy i Afryki.

Nowy!!: Mezopotamia i Bliski Wschód · Zobacz więcej »

Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska

Flaga Angielskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej w latach 1600–1707 Flaga Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej w latach 1707–1801 Flaga Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej w latach 1801–1858 Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska (początkowo Angielska Kompania Wschodnioindyjska –, potocznie John Company) – korporacja zrzeszająca angielskich inwestorów, z siedzibą w Londynie, działająca od 1600 roku do 1858 roku, głównie na terenie dzisiejszych Indii, także w Azji Południowo-Wschodniej i na Dalekim Wschodzie.

Nowy!!: Mezopotamia i Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska · Zobacz więcej »

Cesarstwo Rzymskie

Cesarstwo Rzymskie – starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego, powstałe z przekształcenia republiki rzymskiej w system monarchiczny.

Nowy!!: Mezopotamia i Cesarstwo Rzymskie · Zobacz więcej »

Chaldejczycy

Kroniki norymberskiej) Chaldejczycy – starożytny lud semicki posługujący się dialektem języka aramejskiego.

Nowy!!: Mezopotamia i Chaldejczycy · Zobacz więcej »

Chalkolit

Chalkolit, (zwany też eneolitem lub epoką miedzi) – jedna z epok prehistorii, okres przejściowy między archeologicznymi epokami kamienia i brązu, w trakcie którego wśród ludów neolitycznych weszły do użycia pierwsze wyroby z metalu, przede wszystkim z miedzi (narzędzia, broń, ozdoby), chociaż nadal w powszechnym użyciu były narzędzia wyrabiane z kamienia i krzemienia.

Nowy!!: Mezopotamia i Chalkolit · Zobacz więcej »

Cypr (wyspa)

Cypr – azjatycka wyspa we wschodniej części Morza Śródziemnego, często traktowana jako część Bliskiego Wschodu.

Nowy!!: Mezopotamia i Cypr (wyspa) · Zobacz więcej »

Cyrus II Wielki

Cyrus II Wielki, zwany także Starszym (ok. 590-529 p.n.e.) – król Persji z dynastii Achemenidów, syn króla Anszanu Kambyzesa I i medyjskiej księżniczki Mandane.

Nowy!!: Mezopotamia i Cyrus II Wielki · Zobacz więcej »

Cywilizacja

Cywilizacja – poziom rozwoju społeczeństwa w danym okresie historycznym, który charakteryzuje się określonym poziomem kultury materialnej, stopniem opanowania środowiska naturalnego i nagromadzeniem instytucji społecznych.

Nowy!!: Mezopotamia i Cywilizacja · Zobacz więcej »

Dariusz I Wielki

Dariusz I Wielki (język staroperski: Dārayawuš, per.: داریوش, heb.: דַּרְיָוֵשׁ, język starogrecki) (ok. 550-485 p.n.e.) – władca perski („Król Królów”, szachinszach) z dynastii Achemenidów panujący od 521 do 485 p.n.e., syn Hystaspesa (Wisztaspa).

Nowy!!: Mezopotamia i Dariusz I Wielki · Zobacz więcej »

Dżamdat Nasr

Rzeźba siedzącego byka pochodząca z wykopalisk w Dżamdat Nasr Dżamdat Nasr – miasto w Iraku, leżące 75 kilometrów na południe od Bagdadu.

Nowy!!: Mezopotamia i Dżamdat Nasr · Zobacz więcej »

Dolina aluwialna

Dolina aluwialna – dolina powstała w wyniku naniesienia na dany teren mułu rzecznego.

Nowy!!: Mezopotamia i Dolina aluwialna · Zobacz więcej »

Dumuzi (bóg)

Dumuzi, Tammuz, Tamuz – w mitologii mezopotamskiej bóg-pasterz, małżonek bogini Isztar (Inanny), skazany przez nią na pobyt w świecie podziemnym.

Nowy!!: Mezopotamia i Dumuzi (bóg) · Zobacz więcej »

Dur-Szarrukin

Plan miasta Dur-Szarrukin wykonany przez francuskiego archeologa Victora Place'a, który prowadził prace wykopaliskowe w Chorsabad w latach 1852-1855 kompleksu pałacowo-świątynnego w Dur-Szarrukin. Lamassu stojący przy wejściu do pałacu Sargona w Dur-Szarrukin - obecnie w muzeum w Luwrze Dur-Szarrukin (akad. Dūr-Šarrukīn, tłum. „Twierdza Sargona”) – starożytne miasto, będące stolicą państwa asyryjskiego w czasie panowania Sargona II (722-705 p.n.e.), który je zbudował od podstaw w latach 717-707 p.n.e. Położone było ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Dur-Szarrukin · Zobacz więcej »

Eanatum

Steli sępów; znaleziony w Girsu (ob. Telloh); zbiory Luwru Eanatum (sum. é.an.na.túm, tłum. „świątynia E-ana przyniosła”) – sumeryjski władca miasta-państwa Lagasz, panujący na początku 2 połowy III tys.

Nowy!!: Mezopotamia i Eanatum · Zobacz więcej »

Ekallatum

Ekallatum (sum. urue2-galmeš, akad. Ekallātum lub Ekallāte, tłum. „pałace”) – starożytne miasto w północnej Mezopotamii, jedno z ważniejszych miast państwa asyryjskiego w 1 połowie II tys.

Nowy!!: Mezopotamia i Ekallatum · Zobacz więcej »

Elamici

Elamici - lud z południowo-zachodniego Iranu, o nieustalonym pochodzeniu.

Nowy!!: Mezopotamia i Elamici · Zobacz więcej »

Enki

Enki w mitologii sumeryjskiej (Ea w mitologii babilońskiej) – bóg słodkich wód, bóg mądrości, stwórca człowieka, czczony w Eridu.

Nowy!!: Mezopotamia i Enki · Zobacz więcej »

Enlil

Enlil (sum. 𒀭𒂗𒆤 den-lil2, tłum. „Pan Wiatru/Powietrza”) – w mitologii mezopotamskiej bóg stojący (jako następca boga An) faktycznie na czele panteonu sumeryjskiego; syn Ziemi (Ki) i Nieba (An), małżonek Ninlil, ojciec Nanny, Nergala, Ningirsu, Ninurty i Nisaby; głównym ośrodkiem jego kultu była świątynia E-kur w mieście Nippur; jeden z czwórki wielkich bogów-stworzycieli (obok boga An, boga Enki i bogini Ninhursag).

Nowy!!: Mezopotamia i Enlil · Zobacz więcej »

Ensi

Ensi (sum. ensi2 zapisywane PA.TE.SI) – tytuł sumeryjski oznaczający księcia lub namiestnika prowincji.

Nowy!!: Mezopotamia i Ensi · Zobacz więcej »

Enuma elisz

piśmie klinowym Enuma elisz (akad. enūma eliš), Poemat o stworzeniu świata – babiloński epos, napisany w języku akadyjskim, nazwany tak od rozpoczynających go słów, które znaczą Gdy w górze....

Nowy!!: Mezopotamia i Enuma elisz · Zobacz więcej »

Epos

Epos (gr. έπος, epos.

Nowy!!: Mezopotamia i Epos · Zobacz więcej »

Epos o Gilgameszu

British Museum III dynastii z Ur; zbiory Luwru (AO 3761) pismem klinowym widnieje w lewym górnym rogu. Epos o Gilgameszu – akadyjski epos opisujący poszukiwanie przez legendarnego Gilgamesza, władcę sumeryjskiego miasta Unug (akadyjskie Uruk), tajemnicy nieśmiertelności.

Nowy!!: Mezopotamia i Epos o Gilgameszu · Zobacz więcej »

Eridu

okresie wczesnodynastycznym (ok. 2900-2350 p.n.e.) Ruiny Eridu Eridu (sum. eridu/eridug(NUN)kiVolk K., A Sumerian Reader, Editrice Pontificio Istituto Biblico, Roma 1999Borger R., Assyrisch-babylonische Zeichenliste, Neukirchen-Vluyn 1978, s. 82., też eri.du10/dùgki, tłum. "dobre miasto"; akad. Eridu) – starożytne miasto w południowej Mezopotamii, położone 24 km na południowy zachód od Urhasło Eridu, w: Bryce T., The Routledge..., s. 233-234.

Nowy!!: Mezopotamia i Eridu · Zobacz więcej »

Eufrat

Eufrat (Eufrates; także Firat, arab. الفرات, Nahr al-Furat, kurd. Ferat) to obok Tygrysu jedna z dwóch największych rzek Mezopotamii.

Nowy!!: Mezopotamia i Eufrat · Zobacz więcej »

Górna Mezopotamia

thumb Al-Dżazira Górna Mezopotamia, także Al-Dżazira (arab. الجزيرة, Al-Jazīrah; kurd. میزۆپۆتامیای سەروو, Mîzopotamyay Serû; tur. Yukarı Mezopotamya) – region wyżynny w północno-zachodnim Iraku, wschodniej Syrii i częściowo w południowo-wschodniej Turcji, w dorzeczu Tygrysu i Eufratu, część historycznej Mezopotamii.

Nowy!!: Mezopotamia i Górna Mezopotamia · Zobacz więcej »

Girsu

Urukaginy ok. 2350 p.n.e., znaleziona w Girsu, Muzeum Brytyjskie Girsu (sum. ĝir2-suki) – starożytne miasto założone przez Sumerów w południowej Mezopotamii, ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Girsu · Zobacz więcej »

Gudea

głowa Gudei (fragment kamiennego posągu); zbiory Luwru (AO 13) Napis „Gudea władca Lagasz” (fragment kamiennego posągu); zbiory Luwru tzw. cylindry Gudei - gliniane walce pokryte inskrypcją klinową opisującą budowę E-ninnu („Domu Pięćdziesiątki”) - świątyni boga Ningirsu w mieście Girsu Gudea (sum. gù.dé.a, tłum. „powołany”) – sumeryjski władca miasta-państwa Lagasz, panujący w 2 połowie XXII w. p.n.e., zięć i następca Ur-Baby, mąż Nin-alli, ojciec Ur-Ningirsu II.

Nowy!!: Mezopotamia i Gudea · Zobacz więcej »

Gutejowie

Gutejowie (Gutejczycy, Gutowie) – starożytny lud wywodzący się z gór Zagros (dzisiejszy zachodni Iran), o nieznanej bliżej przynależności etnicznej.

Nowy!!: Mezopotamia i Gutejowie · Zobacz więcej »

H.W.F. Saggs

Henry William Frederick Saggs (ur. 2 grudnia 1920, zm. 31 sierpnia 2005) – brytyjski orientalista.

Nowy!!: Mezopotamia i H.W.F. Saggs · Zobacz więcej »

Hammurabi

Babilonii w czasach Hammurabiego z zaznaczonym Babilonem Gliniany stożek z inskrypcją Hammurabiego upamiętniającą wzniesienie murów miasta Sippar; terakota, zbiory Luwru (AO 3277) Pomnik Hammurabiego w Iraku Hammurabi, Hammurapi (1792–1750 p.n.e. – chronologia średnia) – szósty, najsłynniejszy król z I dynastii z Babilonu, syn i następca Sin-muballita, twórca potęgi państwa starobabilońskiego, autor Kodeksu Praw.

Nowy!!: Mezopotamia i Hammurabi · Zobacz więcej »

Harran

Ruiny Harranu Harran, Charan albo Carrhae – stanowisko archeologiczne na terenie starożytnego miasta w południowo-wschodniej Turcji, około 40 kilometrów na południowy wschód od Şanlıurfy.

Nowy!!: Mezopotamia i Harran · Zobacz więcej »

Hatra

Hatra (arab. الحضر) – starożytne miasto w Mezopotamii, leżące około 50 kilometrów na północny zachód od Aszur.

Nowy!!: Mezopotamia i Hatra · Zobacz więcej »

Henry Rawlinson (archeolog)

Maj.Gen. Sir Henry Creswicke Rawlinson Inskrypcja z Behistun Henry Creswicke Rawlinson (ur. 11 kwietnia 1810 w Chadlington, zm. 5 marca 1895 w Londynie) – brytyjski asyrolog, dyplomata; w 1836 odkrył, skopiował i odczytał inskrypcję z Behistun.

Nowy!!: Mezopotamia i Henry Rawlinson (archeolog) · Zobacz więcej »

Hetyci

Płaskorzeźba króla Tudhalijasa IV w Yazılıkaya pod Hattusą Procesja 12 bogów świata podziemnego; płaskorzeźba z Yazılıkaya Hetyci (biblijni חתי lub HTY) – lud posługujący się indoeuropejskim językiem hetyckim, który około XVII wieku p.n.e. stworzył potężne państwo z centrum w Hattusa (dzisiejsze Boğazkale) w Anatolii.

Nowy!!: Mezopotamia i Hetyci · Zobacz więcej »

Hormuzd Rassam

Hormuzd Rassam (ur. 1826 w Mosulu, zm. 16 września 1910 w Brighton) – asyryjski archeolog, dyplomata i podróżnik.

Nowy!!: Mezopotamia i Hormuzd Rassam · Zobacz więcej »

Huryci

epoce brązu (kolor różowy). Huryci – lud wywodzący się z Wyżyny Armeńskiej, później zasiedlający Mezopotamię.

Nowy!!: Mezopotamia i Huryci · Zobacz więcej »

I dynastia z Isin

I dynastia z Isin (ok. 2017-1794 p.n.e.) – jedna z królewskich dynastii mezopotamskich, założona w mieście Isin przez Iszbi-Errę, byłego gubernatora Ibbi-Suena, ostatniego króla z III dynastii z Ur.

Nowy!!: Mezopotamia i I dynastia z Isin · Zobacz więcej »

I dynastia z Ur

I dynastia z Ur – panowała w latach ok.

Nowy!!: Mezopotamia i I dynastia z Ur · Zobacz więcej »

II dynastia z Isin

II dynastia z Isin, znana też jako IV dynastia z Babilonu – jedna z królewskich dynastii mezopotamskich, której władcy rządzili Babilonią w latach ok.

Nowy!!: Mezopotamia i II dynastia z Isin · Zobacz więcej »

II tysiąclecie p.n.e.

III tysiąclecie p.n.e. II tysiąclecie p.n.e. I tysiąclecie p.n.e.XX wiek p.n.e. XIX wiek p.n.e. XVIII wiek p.n.e. XVII wiek p.n.e. XVI wiek p.n.e. XV wiek p.n.e. XIV wiek p.n.e. XIII wiek p.n.e. XII wiek p.n.e. XI wiek p.n.e. II tysiąclecie p.n.e. zaznacza przejście ze średniej do późnej epoki brązu.

Nowy!!: Mezopotamia i II tysiąclecie p.n.e. · Zobacz więcej »

III dynastia z Ur

Imperium III dynastii z Ur (na zielono) III dynastia z Ur – mezopotamska dynastia założona przez Ur-Nammu z Ur, panowała nad zjednoczonym Sumerem i Akadem w latach 2113-2005 p.n.e. (chronologia średnia).

Nowy!!: Mezopotamia i III dynastia z Ur · Zobacz więcej »

III tysiąclecie p.n.e.

IV tysiąclecie p.n.e. III tysiąclecie p.n.e. II tysiąclecie p.n.e. XXX wiek p.n.e. XXIX wiek p.n.e. XXVIII wiek p.n.e. XXVII wiek p.n.e. XXVI wiek p.n.e. XXV wiek p.n.e. XXIV wiek p.n.e. XXIII wiek p.n.e. XXII wiek p.n.e. XXI wiek p.n.e.

Nowy!!: Mezopotamia i III tysiąclecie p.n.e. · Zobacz więcej »

III wiek p.n.e.

III wiek p.n.e. >.

Nowy!!: Mezopotamia i III wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

Imperium akadyjskie

thumb Imperium akadyjskie – semickie państwo założone przez Sargona Wielkiego, istniejące w latach panowania dynastii akadyjskiej: 2334-2193 p.n.e., na terenie środkowej Mezopotamii, którego stolicą było miasto Akad (Agade).

Nowy!!: Mezopotamia i Imperium akadyjskie · Zobacz więcej »

Irak

Region Iraku Zdjęcie satelitarne Iraku Irak, Republika Iraku (arab. العراق, trl. Al-'Irāq, trb. Al-Irak; جمهورية العراق, trb. Dżumhurijjat al-Irak, kurd. كۆماری عێراق, trl. Komarî 'Êraq, trb. Komari Erak; asyr. ܩܘܛܢܝܘܬܐ ܕܥܝܪܐܩ) – państwo arabskie na Bliskim Wschodzie, leżące nad Zatoką Perską.

Nowy!!: Mezopotamia i Irak · Zobacz więcej »

Iran

Iran (trl. Irān, pełna nazwa Islamska Republika Iranu, Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān), w Europie dawniej znany jako Persja – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące między Morzem Kaspijskim na północy a Zatoką Perską i Zatoką Omańską na południu.

Nowy!!: Mezopotamia i Iran · Zobacz więcej »

Isin

Mapa południowej Mezopotamii w II tys. p.n.e. z zaznaczonym miastem Isin Isin – starożytne miasto w południowej Mezopotamii, nad rzeką Eufrat, które największe znaczenie zyskało w XX wieku p.n.e. będąc stolicą państwa I dynastii z Isin; obecnie stanowisko archeologiczne Al-Bahrijjat w Iraku.

Nowy!!: Mezopotamia i Isin · Zobacz więcej »

Islam

Islam (arab. الإسلام, al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie.

Nowy!!: Mezopotamia i Islam · Zobacz więcej »

Iszbi-Erra

Iszbi-Erra (akad. Išbi-Erra) – zbuntowany namiestnik Ibbi-Suena, ostatniego króla z III dynastii z Ur, założyciel i pierwszy władca I dynastii z Isin.

Nowy!!: Mezopotamia i Iszbi-Erra · Zobacz więcej »

Isztar

Tzw. „waza Isztar” z wizerunkiem nagiej bogini w otoczeniu zwierząt (wielorożna tiara na głowie jest symbolem boskości); Larsa; pocz. II tys. p.n.e.; zbiory Luwru (AO 17000) Terakotowa płytka z przedstawieniem Isztar; Esznunna; pocz. II tys. p.n.e.; zbiory Luwru (AO 12456) detal z kudurru (steli) króla babilońskiego Meli-Szipaka, ukazujący ośmioramienną gwiazdę – symbol bogini Isztar Isztar (sum. Inana, asyr. Issar) – w mitologii mezopotamskiej bogini wojny i miłości, z czasem główna i jedyna licząca się bogini panteonu mezopotamskiego; jej kult rozpowszechnił się szeroko na całym obszarze starożytnego Bliskiego Wschodu – w Syrii i Fenicji (Asztarte) oraz Anatolii (Szauszka); w Babilonii czczona głównie w Uruk w świątyni E-ana („Dom nieba”).

Nowy!!: Mezopotamia i Isztar · Zobacz więcej »

IV tysiąclecie p.n.e.

V tysiąclecie p.n.e. IV tysiąclecie p.n.e. III tysiąclecie p.n.e.XL wiek p.n.e. XXXIX wiek p.n.e. XXXVIII wiek p.n.e. XXXVII wiek p.n.e. XXXVI wiek p.n.e. XXXV wiek p.n.e. XXXIV wiek p.n.e. XXXIII wiek p.n.e. XXXII wiek p.n.e. XXXI wiek p.n.e.

Nowy!!: Mezopotamia i IV tysiąclecie p.n.e. · Zobacz więcej »

IX tysiąclecie p.n.e.

X tysiąclecie p.n.e. IX tysiąclecie p.n.e. VIII tysiąclecie p.n.e.

Nowy!!: Mezopotamia i IX tysiąclecie p.n.e. · Zobacz więcej »

IX wiek p.n.e.

IX WIEK P.N.E. XI wiek p.n.e. X wiek p.n.e. IX wiek p.n.e. VIII wiek p.n.e. VII wiek p.n.e.

Nowy!!: Mezopotamia i IX wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

Jahdun-Lim

Jahdun-Lim – amorycki władca królestwa Mari (środkowy Eufrat), panujący u schyłku XIX w. p.n.e., syn i następca Jaggid-Lima.

Nowy!!: Mezopotamia i Jahdun-Lim · Zobacz więcej »

Janusz Meuszyński

Stanowisko Nimrud w Iraku Jeden z kamiennych reliefów z Nimrud Janusz Meuszyṅski (ur. 22 listopada 1946 w Katowicach, zm. 23 maja 1976 w pobliżu Mersin) – polski archeolog i asyriolog, badacz kultury starożytnej Mezopotamii, w latach 1974–1976 kierownik polskich prac wykopaliskowych w Nimrud (starożytne Kalhu) w Iraku.

Nowy!!: Mezopotamia i Janusz Meuszyński · Zobacz więcej »

Jasmah-Adad

Jasmah-Adad (akad. Jasmah-Adad, amor. Jasmah-Addu, tłum. „bóg Adad mnie wysłuchał”) – młodszy syn słynnego króla asyryjskiego Szamszi-Adada I, brat Iszme-Dagana I. Na początku XVIII wieku p.n.e., po podbiciu królestwa Mari, ojciec uczynił go wicekrólem w Mari i ożenił z Beltum, córką Iszki-Adada, króla sąsiedniej Qatny.

Nowy!!: Mezopotamia i Jasmah-Adad · Zobacz więcej »

Język akadyjski

Język akadyjski (akad. lišānum akkadītum, Kod ISO 639: akk), dawniej też zwany „chaldejskim” – język z grupy semickiej, używany w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e. Nazwa języka pochodzi od miasta Akad w środkowej Mezopotamii, stolicy imperium akadyjskiego, założonego około 2350 roku p.n.e. przez Sargona.

Nowy!!: Mezopotamia i Język akadyjski · Zobacz więcej »

Język aramejski

Język aramejski (aram. ܐܪܡܝܐ – Ārāmājâ, hebr. ארמית – Arāmît) – język z grupy semickiej, używany na Bliskim Wschodzie od II tysiąclecia p.n.e. do czasów dzisiejszych.

Nowy!!: Mezopotamia i Język aramejski · Zobacz więcej »

Język grecki

Wyraz "Grecja" napisany po nowogrecku Wyraz "Cypr" napisany po nowogrecku Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego.

Nowy!!: Mezopotamia i Język grecki · Zobacz więcej »

Język perski

Język perski, nowoperski (per. فارسی fārsī) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.

Nowy!!: Mezopotamia i Język perski · Zobacz więcej »

Język sumeryjski

Język sumeryjski (sum. 𒅴𒂠, eme-gi7/gir15, akad. Ŝumeru) – język starożytnego Sumeru, używany w południowej Mezopotamii od co najmniej IV tysiąclecia p.n.e., najstarszy zapisany język.

Nowy!!: Mezopotamia i Język sumeryjski · Zobacz więcej »

Jules Oppert

Jules Oppert, Julius Oppert (ur. 9 lipca 1825 roku w Hamburgu, zm. 21 sierpnia 1905 roku w Paryżu) - francuski asyrolog niemieckiego pochodzenia, profesor Collège de France, prezydent Akademii Inskrypcji i Literatury Pięknej.

Nowy!!: Mezopotamia i Jules Oppert · Zobacz więcej »

Kalhu

Kalchu – lamassu strzegące wejścia do pałacu królewskiego plan miasta Kalchu z zaznaczonym przebiegiem murów oraz wzgórzami Tell Nimrud (rezydencja królewska) i Tell 'Azar (arsenał) Aszurnasirpala II w Kalchu (na niebiesko zaznaczono dziedziniec w części ceremonialnej pałacu, na czerwono salę tronową, na żółto dziedziniec wewnętrzny w części prywatnej pałacu) Kalhuzapis według ustaleń Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych, w:, Kalchu (asyr. Kalḫu), biblijne Kalach – starożytne miasto w północnej Mezopotamii, na wschodnim brzegu rzeki Tygrys, w IX i VIII w. p.n.e. stolica imperium asyryjskiego.

Nowy!!: Mezopotamia i Kalhu · Zobacz więcej »

Kasyci

Babilonia za panowania Kasytów.Kasyci (Kaššu, Kaszszu, Kaszu) to jeden ze starożytnych ludów, który zamieszkiwał rejon gór Zagros, a w latach ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Kasyci · Zobacz więcej »

Kisz

okresie wczesnodynastycznym (ok. 2900-2350 p.n.e.) Kisz – prastare miasto sumero-akadyjskie, nad Eufratem, 13 km na wschód od Babilonu, obecnie stanowisko archeologiczne Tall al-Uhajmir (Czerwony Pagórek) w Iraku; niewątpliwie jedno z najstarszych miast świata.

Nowy!!: Mezopotamia i Kisz · Zobacz więcej »

Klimat śródziemnomorski

Występowanie klimatu śródziemnomorskiego na świecie Klimat śródziemnomorski – rodzaj klimatu podzwrotnikowego (subtropikalnego), występujący nad Morzem Śródziemnym (stąd jego nazwa), a także w Kalifornii, RPA, na południu Australii oraz u wybrzeży Chile w Ameryce Południowej.

Nowy!!: Mezopotamia i Klimat śródziemnomorski · Zobacz więcej »

Kodeks Hammurabiego

Stela z Kodeksem Hammurabiego; zbiory Luwru, Paryż Szamasz wręczający Hammurabiemu insygnia władzy królewskiej Stela z Kodeksem Hammurabiego - inskrypcja Tabliczka z prologiem Kodeksu Hammurabiego; zbiory Luwru, Paryż Kodeks Hammurabiego − babiloński zbiór praw zredagowany i spisany w XVIII w. p.n.e. za panowania króla Hammurabiego, szóstego przedstawiciela I dynastii z Babilonu.

Nowy!!: Mezopotamia i Kodeks Hammurabiego · Zobacz więcej »

Królestwo Partów

Największy zasięg Królestwa Partów około 60 roku p.n.e. Królestwo Partów, łac. Regnum Parthorum – państwo na terenie starożytnego Iranu, rządzone przez dynastię Arsakidów, istniejące od ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Królestwo Partów · Zobacz więcej »

Krystyna Łyczkowska

Krystyna Łyczkowska (ur. 23 stycznia 1933, zm. 29 stycznia 2018) – prof.

Nowy!!: Mezopotamia i Krystyna Łyczkowska · Zobacz więcej »

Kultura archeologiczna

kultury bałtyjskie Kultura archeologiczna – zespół stale współwystępujących ze sobą na pewnym terytorium i w pewnym czasie charakterystycznych form źródeł archeologicznych.

Nowy!!: Mezopotamia i Kultura archeologiczna · Zobacz więcej »

Kultura Dżarmo

Lokalizacja kultury Dżarmo (na czerwono) Kultura Dżarmo – wczesnoneolityczna kultura archeologiczna odkryta w północnej Mezopotamii w 1948 roku przez Roberta Johna Braidwooda.

Nowy!!: Mezopotamia i Kultura Dżarmo · Zobacz więcej »

Kultura Halaf

Lokalizacja kultury Halaf Figurki kobiet Ceramika kultury Halaf Kultura Halaf – chalkolityczna kultura archeologiczna, zlokalizowana w północnej Mezopotamii.

Nowy!!: Mezopotamia i Kultura Halaf · Zobacz więcej »

Kultura Hassuna

Lokalizacja kultury Hassuna Kultura Hassuna, kultura Tell Hassuna – neolityczna kultura archeologiczna, która rozwinęła się obszarach nad górnym Tygrysem.

Nowy!!: Mezopotamia i Kultura Hassuna · Zobacz więcej »

Kultura kebaryjska

Kultura kebaryjska – kultura epipaleolityczna z terenu Syropalestyny datowana na okres od XVI tys.

Nowy!!: Mezopotamia i Kultura kebaryjska · Zobacz więcej »

Kultura natufijska

Zasięg terytorialny kultury natufijskiej Pozostałość po ścianie natufijskiego domu Kultura natufijska – kultura mezolitu bliskowschodniego.

Nowy!!: Mezopotamia i Kultura natufijska · Zobacz więcej »

Kultura Samarra

Figurka kobiety z Samarra Samarra – kultura archeologiczna rozwijająca się w neolicie, nazwa niniejszej jednostki kulturowej związana jest z eponimicznymi stanowiskami Tell es-Sawwan i Czoga Mami.

Nowy!!: Mezopotamia i Kultura Samarra · Zobacz więcej »

Kurdystan

Flaga Kurdystanu Tereny zamieszkane przez Kurdów (mapa z 1986) upright.

Nowy!!: Mezopotamia i Kurdystan · Zobacz więcej »

Kuwejt

Kuwejt, Państwo Kuwejt (Daulat al Kuwajt دولة الكويت) – państwo położone w południowo-zachodniej Azji, na północno-zachodnim wybrzeżu Zatoki Perskiej.

Nowy!!: Mezopotamia i Kuwejt · Zobacz więcej »

Lagasz

okresie wczesnodynastycznym (ok. 2900-2350 p.n.e.) Lagasz (sum. lagaški) – starożytne miasto-państwo założone przez Sumerów w południowej Mezopotamii; obecnie stanowisko archeologiczne Tell al-Hiba w Iraku.

Nowy!!: Mezopotamia i Lagasz · Zobacz więcej »

Larsa

Mapa południowej Mezopotamii z zaznaczonym miastem Larsa Lista Królów Larsy, terakota, zbiory Luwru (AO 7025) Larsa (być może biblijne Ellasar, Genesis 14:1) – starożytne miasto-państwo w południowej Mezopotamii, obecnie stanowisko archeologiczne Tell Senkereh w Iraku.

Nowy!!: Mezopotamia i Larsa · Zobacz więcej »

Leonard Woolley

Charles Leonard Woolley (ur. 17 kwietnia 1880 w Londynie, zm. 20 lutego 1960 w Londynie) – brytyjski archeolog i badacz starożytnego Bliskiego Wschodu, odkrywca Grobów Królewskich z Ur.

Nowy!!: Mezopotamia i Leonard Woolley · Zobacz więcej »

Londyn

Londyn (ang. London) – stolica Wielkiej Brytanii i Anglii, największe miasto kraju, położone w jej południowo-wschodniej części.

Nowy!!: Mezopotamia i Londyn · Zobacz więcej »

Ludy semickie

Ludy semickie lub Semici (od imienia biblijnego Sema) – umowna nazwa grupy ludów posługujących się językami należącymi do rodziny języków semickich.

Nowy!!: Mezopotamia i Ludy semickie · Zobacz więcej »

Lugal

Lugal (sum. wielki człowiek) – król i najwyższy kapłan w kręgach miast-państw Sumeru.

Nowy!!: Mezopotamia i Lugal · Zobacz więcej »

Lugalzagesi

Sumer za Lugalzagesiego (na czerwono), ok. 2350 p.n.e. Lugalzagesi – władca sumeryjskiego miasta-państwa Umma, panujący ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Lugalzagesi · Zobacz więcej »

Manicheizm

Manicheizm – system religijny stworzony w III wieku przez Babilończyka Maniego (Manesa).

Nowy!!: Mezopotamia i Manicheizm · Zobacz więcej »

Marduk

Marduk (sum. damar-dutu, tłum. „Młody byczek boga Utu”) – bóstwo opiekuńcze miasta Babilon, najważniejszy bóg panteonu babilońskiego, syn boga Enki/Ea, małżonek bogini Sarpanitu, łączony z planetą Jowisz.

Nowy!!: Mezopotamia i Marduk · Zobacz więcej »

Mari

Mezopotamii w II tysiącleciu p.n.e. z zaznaczonym położeniem miasta Mari figurka z gipsu i lapis lazuli znaleziona na terenie świątyni Isztar w Mari (ok. 2400 p.n.e.) Mari – miasto starożytne w północnej Mezopotamii nad Eufratem.

Nowy!!: Mezopotamia i Mari · Zobacz więcej »

Medowie

Żołnierz medyjski, relief z pałacu w Persepolis Medowie – lud indoeuropejski zamieszkujący w starożytności północno-zachodni Iran.

Nowy!!: Mezopotamia i Medowie · Zobacz więcej »

Mesanepada

Mesanepada (sum. mes.an.ne2.pa3.da, tłum. „młodzieniec wybrany przez boga Ana”) – jeden z wczesnych sumeryjskich władców, który ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Mesanepada · Zobacz więcej »

Mezolit

Mezolit (gr. mesos 'średni' i lithos 'kamień'), środkowa epoka kamienia, epipaleolit – środkowy okres epoki kamienia trwający od około 11000 – 7000 p.n.e. na Bliskim Wschodzie i około 8000 – 4800 p.n.e. na terenach Niżu Środkowoeuropejskiego, stanowiący stopniowe przejście od paleolitu do neolitu i związany z postępującymi przemianami klimatycznymi (schyłek zlodowacenia).

Nowy!!: Mezopotamia i Mezolit · Zobacz więcej »

Mitanni

Bliskiego Wschodu ok. 1400 r. p.n.e. Zasięg terytorialny królestwa Mitanni w okresie jego największego rozwoju (początek XV w. p.n.e.). British Museum (WAA 29791). Pozostałości mitannijskiego pałacu w mieście Nagar (obecnie stanowisko archeologiczne Tell Brak w Syrii). Mitanni – starożytne państwo założone przez Hurytów w północnej Mezopotamii i północnej Syrii w II tysiącleciu p.n.e. ze stolicą w Waszuganni (dotąd nie zidentyfikowana).

Nowy!!: Mezopotamia i Mitanni · Zobacz więcej »

Mitologia sumeryjska

Mitologia sumeryjska – mitologia z południowych terenów Mezopotamii z okresu, kiedy były pod panowaniem Sumerów.

Nowy!!: Mezopotamia i Mitologia sumeryjska · Zobacz więcej »

Mitraizm

Mitraizm – kult solarnego boga Mitry; był kultem misteryjnym znanym początkowo w Azji Przedniej, później rozprzestrzenił się na całe cesarstwo rzymskie.

Nowy!!: Mezopotamia i Mitraizm · Zobacz więcej »

Mitrydates I

Mitrydates I (ur. ok. 195 p.n.e., zm. 132 p.n.e.) – król Partii z dynastii Arsacydów (Arsakidów) od ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Mitrydates I · Zobacz więcej »

Morze Śródziemne

Morze Śródziemne – morze międzykontynentalne leżące pomiędzy Europą, Afryką i Azją, o powierzchni około 2,5 mln km².

Nowy!!: Mezopotamia i Morze Śródziemne · Zobacz więcej »

Mosul

Tygrys, dzielącą je na część wschodnią i zachodnią Mosul (arab. الموصل, Al-Mawṣil; kurd. مووسڵ, Musll) – miasto w północnym Iraku, nad Tygrysem, ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Mosul · Zobacz więcej »

Nabopolassar

Nabopolassar, Nabopalasar (akad. Nabu-apla-uṣur, tłum. „boże Nabu syna pierworodnego strzeż”) (? - ok. 605 p.n.e.); od ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Nabopolassar · Zobacz więcej »

Nabuchodonozor I

Nabuchodonozor I, właśc.

Nowy!!: Mezopotamia i Nabuchodonozor I · Zobacz więcej »

Nabuchodonozor II

Nabuchodonozor II, właśc.

Nowy!!: Mezopotamia i Nabuchodonozor II · Zobacz więcej »

Naram-Sin z Akadu

Naram-Sin (akad. Narām-Sîn, tłum. „ukochany przez boga Sina”) – władca imperium akadyjskiego, przedstawiciel semickiej dynastii rządzącej w Mezopotamii z ośrodkiem w Akadzie, panował w latach ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Naram-Sin z Akadu · Zobacz więcej »

Naram-Sin z Esznunny

Aszur (Assur) i Esznunna (Eshnunna) Naram-Sin (akad. Narām-Sîn, tłum. „ukochany przez boga Sina”) – władca Esznunny nad rzeką Dijalą, syn i następca Ipiq-Adada II; panował w 2 poł.

Nowy!!: Mezopotamia i Naram-Sin z Esznunny · Zobacz więcej »

Nidaba

Nidaba (również Nisaba) – bogini mądrości, zboża, patronka pisarzy w mitologii sumeryjskiej.

Nowy!!: Mezopotamia i Nidaba · Zobacz więcej »

Niniwa

Niniwa (akad. Ninūa) – starożytne miasto w północnej Mezopotamii, leżące nad wschodnim, lewym brzegiem Tygrysu; jedna ze stolic Asyrii.

Nowy!!: Mezopotamia i Niniwa · Zobacz więcej »

Ninurta

Ninurta (asyryjski Inurta) – sumeryjski bóg burzy, wojny i rolnictwa.

Nowy!!: Mezopotamia i Ninurta · Zobacz więcej »

Nippur

Nippur (sum. nibru(EN.LÍL)ki; akad. Nippur, Nippuru) – starożytne miasto w południowej Mezopotamii, pradawna stolica religijna Sumeru i główne miejsce kultu boga Enlila (w świątyni E-kur); obecnie stanowisko archeologiczne Niffar położone w prowincji Al-Kadisijja w Iraku, nieco na północ od miasta Afak i ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Nippur · Zobacz więcej »

Okres starosumeryjski

Zatoki Perskiej Okres wczesnodynastyczny (starosumeryjski) – okres w dziejach starożytnej Mezopotamii, nazwany tak od spisu „dynastii”, czyli Sumeryjskiej listy królów – dokumentu wyszczególniającego, które miasta sprawowały hegemonię w Dolnej Mezopotamii.

Nowy!!: Mezopotamia i Okres starosumeryjski · Zobacz więcej »

Okres Ubajd

Ur, Hadżi Muhammad, Tell 'Oueili) Narodowego Muzeum Ceramiki w Sèvres, Francja przykład naczynia z późnego okresu Ubajd; południowy Irak; zbiory Museum of Fine Arts w Bostonie Okres Ubajd – nazwa ostatniego okresu prehistorii w Mezopotamii, trwającego od ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Okres Ubajd · Zobacz więcej »

Okres Uruk

Okres lub Kultura Uruk – okres dziejów starożytnej Mezopotamii obejmujący większą część IV tysiąclecia p.n.e., przy czym dokładniejszy zakres czasowy jego istnienia jest dyskusyjny - niektórzy badacze zamykają go w l. 3750 - 3150 p.n.e., inni w l. 4000-3100 p.n.e., a jeszcze inni w l. 4300-3450 p.n.e. Nazwa okresu pochodzi od starożytnego miasta Uruk, na terenie którego odkryto po raz pierwszy liczne znaleziska tej kultury.

Nowy!!: Mezopotamia i Okres Uruk · Zobacz więcej »

Państwo nowobabilońskie

Państwo nowobabilońskie – starożytne państwo na Bliskim Wschodzie, pod panowaniem dynastii chaldejskiej, ze stolicą w Babilonie.

Nowy!!: Mezopotamia i Państwo nowobabilońskie · Zobacz więcej »

Paleolit

Paleolit (gr. παλαιός, palaiós 'stary', λίθος, líthos 'kamień'), starsza epoka kamienia, epoka kamienia łupanego – pierwszy okres epoki kamienia, jedna z epok prehistorii, najstarszy i najdłuższy etap w dziejach rozwoju społeczności ludzkiej.

Nowy!!: Mezopotamia i Paleolit · Zobacz więcej »

Palestyna

Syropalestyna – zdjęcie satelitarne Palestyńska moneta z okresu rządów brytyjskich mandatu Palestyna Flaga współczesnego państwa Palestyna Jerozolimie Banknot palestyńskiego funta Palestyna (Filasṭīn) – region geograficzny, część Bliskiego Wschodu.

Nowy!!: Mezopotamia i Palestyna · Zobacz więcej »

Paryż

Paryż (fr.) – stolica i największe miasto Francji, położone w centrum Basenu Paryskiego, nad Sekwaną (La Seine).

Nowy!!: Mezopotamia i Paryż · Zobacz więcej »

Paul-Émile Botta

Paul-Émile Botta (ur. 6 grudnia 1802 w Turynie we Włoszech, zm. 29 marca 1870 w Acheres we Francji) – francuski konsul i archeolog pochodzenia włoskiego.

Nowy!!: Mezopotamia i Paul-Émile Botta · Zobacz więcej »

Płaskowyż

Bułgarii Płaskowyż (plateau) – obszar wysoko położony o płaskiej lub lekko falistej powierzchni i o stromych stokach, będący fragmentem wydźwigniętej powierzchni zrównania lub równiny wulkanicznej.

Nowy!!: Mezopotamia i Płaskowyż · Zobacz więcej »

Persowie

Rozmieszczenie języków irańskich – język perski zaznaczony na zielono Persowie – starożytny lud pochodzenia irańskiego, współcześnie zaś naród zamieszkujący głównie obszar Iranu (dawniej znanego jako Persja).

Nowy!!: Mezopotamia i Persowie · Zobacz więcej »

Pismo klinowe

Mapa ważniejszych stanowisk archeologicznych na których znaleziono archiwa z tekstami zapisanymi pismem klinowym Pismo klinowe – jedna z najstarszych na świecie odmian pisma, powstała na Bliskim Wschodzie, stworzona najprawdopodobniej przez Sumerów ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Pismo klinowe · Zobacz więcej »

Polis

Polis (gr. l.mn. poleis, pierwotnie „miejsce warowne”) – forma państwa w starożytnej Grecji.

Nowy!!: Mezopotamia i Polis · Zobacz więcej »

Politeizm

Bogowie starożytnego Egiptu w Carnegie Museum of Natural History Politeizm, wielobóstwo (politeizm z polys - "liczny" + theos - "bóg") – wiara w istnienie wielu bogów (np. przedchrześcijańska religia Słowian, religia starożytnej Grecji, starożytnego Egiptu, wierzenia Azteków, shintō, niektóre odłamy hinduizmu).

Nowy!!: Mezopotamia i Politeizm · Zobacz więcej »

Pustynia Syryjska

Palmyra Pustynia Syryjska (arab. بادية الشام, Bādiyat aš-Šām) – pustynia w południowo-zachodniej Azji, na pograniczu Syrii, Iraku, Arabii Saudyjskiej i Jordanii.

Nowy!!: Mezopotamia i Pustynia Syryjska · Zobacz więcej »

Puzur-Aszur I

Puzur-Aszur I (akad. Puzur-Aššur, tłum. „Ochroną jest bóg Aszur”) – jeden z wczesnych, słabo znanych władców asyryjskich, wymieniony w Asyryjskiej liście królów.

Nowy!!: Mezopotamia i Puzur-Aszur I · Zobacz więcej »

Rewolucja neolityczna

Obszar Żyznego Półksiężyca - kolebka rolnictwa Rewolucja neolityczna – proces przechodzenia ludzkości od łowiectwa-zbieractwa i koczownictwa do produkcji żywności, czyli rolnictwa i hodowli, oraz do osiadłego trybu życia, trwający w naszym kręgu cywilizacyjnym w latach ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Rewolucja neolityczna · Zobacz więcej »

Rim-Sin I

Rim-Sin I, Rimsin I (1822-1763 p.n.e. według chronologii średniej) – król Larsy, syn Kudur-Mabuka, brat i następca Warad-Sina.

Nowy!!: Mezopotamia i Rim-Sin I · Zobacz więcej »

Salmanasar III

Salmanasar III, właśc.

Nowy!!: Mezopotamia i Salmanasar III · Zobacz więcej »

Samsu-ditana

Mapa Mezopotamii w czasach panowania I dynastii z Babilonu (od Hammurabiego do Samsu-ditany) Samsu-ditana (1626-1595 p.n.e. - chronologia średnia) - jedenasty, ostatni król Babilonii ze słynnej I dynastii z Babilonu, syn i następca Ammi-saduqi.

Nowy!!: Mezopotamia i Samsu-ditana · Zobacz więcej »

Sargon I

Sargon I, właśc.

Nowy!!: Mezopotamia i Sargon I · Zobacz więcej »

Sargon II

Sargon II, właśc.

Nowy!!: Mezopotamia i Sargon II · Zobacz więcej »

Sargon Wielki

Sargon Wielki, także Sargon Akadyjski (akad. Šarru-kīn, 'prawowity król') – założyciel dynastii akadyjskiej i twórca imperium akadyjskiego, panował w latach 2334-2279 p.n.e. Uważany za twórcę pierwszego w dziejach świata imperium, rozciągającego się od Elamu i dolnej Mezopotamii aż po Morze Śródziemne i Anatolię (zasięg ten jest dyskutowany).

Nowy!!: Mezopotamia i Sargon Wielki · Zobacz więcej »

Sasanidzi

Imperium perskie za czasów Sasanidów: terytorium przez większość jego istnienia (ciemna zieleń) i zasięg krótkotrwałych największych zdobyczy (jasna zieleń) Sasanidzi – dynastia panująca w Iranie w latach 224–651 naszej ery.

Nowy!!: Mezopotamia i Sasanidzi · Zobacz więcej »

Seleucja nad Tygrysem

Plan Seleucji i Ktezyfonu z zaznaczoną zmiennością koryta Tygrysu Seleucja (Seleukia, Seleukeja) nad Tygrysem – starożytne miasto, założone przez Seleukosa I Nikatora ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Seleucja nad Tygrysem · Zobacz więcej »

Seleucydzi

bitwie pod Ipsos (301 p.n.e.) Seleucydzi lub też Seleukidzi – dynastia hellenistyczna założona przez Seleukosa, z ośrodkiem początkowo w Babilonii, a od początku III w. p.n.e. Syrii, panująca w latach 312 - 63 p.n.e. Seleukos był dowódcą Aleksandra Wielkiego, który w wyniku wojen diadochów został władcą wielonarodowego, ogromnego imperium rozciągającego się od Azji Mniejszej na zachodzie do granic Indii na wschodzie.

Nowy!!: Mezopotamia i Seleucydzi · Zobacz więcej »

Seleukos I Nikator

Seleukos I Nikator (gr. Nikator - zwycięzca; ur. ok. 358, zm. w 281 p.n.e.) – jeden z tzw.

Nowy!!: Mezopotamia i Seleukos I Nikator · Zobacz więcej »

Sennacheryb

Sennacheryb, właśc.

Nowy!!: Mezopotamia i Sennacheryb · Zobacz więcej »

Septymiusz Sewer

Lucjusz Septymiusz Sewer, Lucius Septimius Severus (ur. 11 kwietnia 145/146 w Leptis Magna, zm. 4 lutego 211 w Eboracum (obecnie York) – ekwita, prawnik, cesarz rzymski w latach 193-211.

Nowy!!: Mezopotamia i Septymiusz Sewer · Zobacz więcej »

Sippar

Sippar (sum. zimbir(UD.KIB.NUN)ki; akad. Sippar, Sippir) – starożytne miasto w północnej Babilonii, położone na wschodnim brzegu Eufratu, około 60 km na północ od Babilonu; obecnie stanowisko archeologiczne Abu Habbah (tłum. „Ojciec nasion”)Gasche H., Janssen C., hasło Sippar, w: Meyers E.M. (wyd.), The Oxford..., s. 47.

Nowy!!: Mezopotamia i Sippar · Zobacz więcej »

Starożytność

Egipskie piramidy Ateny na Akropolu Rzymskie koloseum Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej nazywany też antykiem (tylko w odniesieniu Grecji i Rzymu) i obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do około V wieku n.e. Dokładne ramy czasowe tego okresu nie są ściśle określone.

Nowy!!: Mezopotamia i Starożytność · Zobacz więcej »

Starożytny Bliski Wschód

Ważniejsze państwa i krainy starożytnego Bliskiego Wschodu Starożytny Bliski Wschód - zespół cywilizacji starożytnych, skupionych przede wszystkim wokół obszaru Mezopotamii i często (choć mylnie) do niego ograniczany; zakres procesów historycznych na terenie Bliskiego Wschodu w przedziale czasowym od prahistorii do nastania wpływów cywilizacji antycznej.

Nowy!!: Mezopotamia i Starożytny Bliski Wschód · Zobacz więcej »

Starożytny Egipt

artefaktów egipskich. Starożytny Egipt (egip. Kemet, Czarna Ziemia) – wysoko rozwinięta cywilizacja starożytnego Bliskiego Wschodu położona w północno-wschodniej Afryce w dolinie i delcie Nilu (z oazami Pustyni Libijskiej włącznie).

Nowy!!: Mezopotamia i Starożytny Egipt · Zobacz więcej »

Starożytny Iran

Starożytny Iran (albo Starożytna Persja) − Iran w starożytności, od początku do podboju arabskiego.

Nowy!!: Mezopotamia i Starożytny Iran · Zobacz więcej »

Stela sępów

Fragment Steli sępów - w górnej i w dolnej części steli Eanatum na czele wojska - u góry pieszo, a na dole na rydwanie Fragment Steli sępów - sępy rozszarpujące ciała wrogów Stela sępów – pomnik z wapienia o wysokości ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Stela sępów · Zobacz więcej »

Sumer

Sumer (Szumer, Sumeria; sum. 𒌦 𒊕 𒈪 𒂵 Ki-en-gir, hebr. שִׁנְעָר Szinear – por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak).

Nowy!!: Mezopotamia i Sumer · Zobacz więcej »

Sumerowie

Sumeryjska figurka oranta z ogoloną głową oraz w stroju w liściaste wzory (około 2400 roku p.n.e.) Sumerowie (sum. 𒊕𒈪, saĝ-ĝi6-ga, tłum. „czarnogłowi”) – starożytny lud nieznanego pochodzenia, który pod koniec IV tysiąclecia p.n.e. stworzył wysoko rozwiniętą cywilizację w południowej Mezopotamii – Sumer.

Nowy!!: Mezopotamia i Sumerowie · Zobacz więcej »

Sumu-abum

Mapa ważniejszych miast południowej Mezopotamii w 1 połowie II tys. p.n.e. Sumu-abum (1894-1881 p.n.e. - chronologia średnia) - przywódca jednego z plemion amoryckich, który w 1894 r. p.n.e. przejął władzę w Babilonie zakładając słynną I dynastię z Babilonu.

Nowy!!: Mezopotamia i Sumu-abum · Zobacz więcej »

Suza

Suza (pers. شوش - Shūsh) – miasto w starożytnym Elamie, jedna z jego stolic; obecnie leży w ostanie Chuzestan w Iranie, na terenie identycznie nazwanego, liczącego około 50 000 mieszkańców, współczesnego miasta, ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Suza · Zobacz więcej »

Synkretyzm

Synkretyzm (gr. συγκρητισμός, synkrētismós 'sojusz miast kreteńskich') – połączenie różnych, często rozbieżnych i sprzecznych poglądów; wyznawanie zasad lub wierzeń obejmujących odległe od siebie elementy pozornie lub rzeczywiście wzajemnie sprzecznych.

Nowy!!: Mezopotamia i Synkretyzm · Zobacz więcej »

Syria

Syria (arab. سوريا, transk. Surija), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie.

Nowy!!: Mezopotamia i Syria · Zobacz więcej »

Syria starożytna

Syria starożytna – terytorium, którego granice w okresie od około VII tys.

Nowy!!: Mezopotamia i Syria starożytna · Zobacz więcej »

Szamszi-Adad I

Zasięg terytorialny królestwa Szamszi-Adada I (1814-1782 p.n.e.) Szamszi-Adad I (akadyjskie Šamšī-Adad; amoryckie Šamšī-Addu - tłum. „Słońcem moim jest bóg Adad”) – Amoryta, syn Ila-kabkabi z miasta Terqa, założyciel amoryckiej dynastii państwa asyryjskiego; twórca pierwszego asyryjskiego imperium.

Nowy!!: Mezopotamia i Szamszi-Adad I · Zobacz więcej »

Szanidar

Szanidar – rozległa jaskinia w Kurdystanie w północnej części Iraku, w pobliżu granicy tureckiej.

Nowy!!: Mezopotamia i Szanidar · Zobacz więcej »

Szatt al-Arab

Szatt al-Arab (ar. شط العرب,w języku perskim Arvand Rud) − rzeka w południowym Iraku, formująca się przez złączenie wód Eufratu i Tygrysu.

Nowy!!: Mezopotamia i Szatt al-Arab · Zobacz więcej »

Sztuka asyryjska

Sztuka asyryjska – rozwijała się początkowo pod silnym wpływem tradycji sumeryjskich, akadyjskich, później babilońskich.

Nowy!!: Mezopotamia i Sztuka asyryjska · Zobacz więcej »

Sztuka babilońska

Najazd Elamitów około 2000 roku p.n.e. położył kres rozwojowi sztuki sumeryjskiej.

Nowy!!: Mezopotamia i Sztuka babilońska · Zobacz więcej »

Sztuka starożytnej Mezopotamii

Sztuka starożytnej Mezopotamii – przejaw działalności artystycznej człowieka na obszarze, położonym w dorzeczu Tygrysu i Eufratu, w okresie od VI tysiąclecia p.n.e., tj.

Nowy!!: Mezopotamia i Sztuka starożytnej Mezopotamii · Zobacz więcej »

Sztuka starożytnej Persji

Sztuka starożytnej Persji – najstarsze z dotychczas odkrytych znalezisk w Persji pochodzą z IV tysiąclecia p.n.e. W Suzie odnaleziono ceramikę malowaną ornamentami geometrycznymi i stylizowanymi postaciami zwierząt.

Nowy!!: Mezopotamia i Sztuka starożytnej Persji · Zobacz więcej »

Sztuka sumeryjska i akadyjska

Najstarsze ślady osadnictwa znalezione na terenach Mezopotamii pochodzą z VIII tys. p.n.e. Są to niewielkie osady złożone z glinianych domów na planie koła.

Nowy!!: Mezopotamia i Sztuka sumeryjska i akadyjska · Zobacz więcej »

Taurus (góry w Turcji)

Góry Taurus Taurus – łańcuch górski w południowej Turcji, graniczy z Wyżyną Anatolijską.

Nowy!!: Mezopotamia i Taurus (góry w Turcji) · Zobacz więcej »

Tell Halaf

Mapa starożytnego Bliskiego Wschodu ok. 1000-800 p.n.e. z zaznaczonymi najważniejszymi aramejskimi i nowohetyckimi państewkami Jeden z ortostatów z Tell Halaf ze sceną polowania Sfinks - jeden z posągów odnalezionych w Tell Halaf Tell Halaf (starożytna Guzana, biblijne Gozan) – stanowisko archeologiczne w północno-wschodniej Syrii, tuż przy granicy z Turcją, z dwoma głównymi okresami zasiedlenia – okresem neolitu ceramicznego (VI-V tys. p.n.e.) i epoką żelaza (koniec II tys.-pierwsze wieki I tys. p.n.e.).

Nowy!!: Mezopotamia i Tell Halaf · Zobacz więcej »

Terqa

Mapa królestwa Szamszi-Adada I z zaznaczonym położeniem miasta Terqa Terqa – starożytne miasto w północnej Mezopotamii, identyfikowane z obecnym stanowiskiem Tell Ashara w Syrii położonym nad środkowym Eufratem ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Terqa · Zobacz więcej »

Tiglat-Pileser I

Zasięg terytorialny królestwa średnioasyryjskiego w okresie jego największego rozwoju (koniec XIII - początek XI w. p.n.e.) Tiglat-Pileser I, właśc.

Nowy!!: Mezopotamia i Tiglat-Pileser I · Zobacz więcej »

Tiglat-Pileser III

Kalchu; zbiory Luwru w Paryżu. Tiglat-Pileser III, właśc.

Nowy!!: Mezopotamia i Tiglat-Pileser III · Zobacz więcej »

Trajan

Marek Ulpiusz Trajan (łac. Marcus Ulpius Traianus, ur. 18 września 53 w Italice, zm. 9 sierpnia 117 w Selinusie) – cesarz rzymski w latach 98-117.

Nowy!!: Mezopotamia i Trajan · Zobacz więcej »

Tukulti-Ninurta I

Zasięg terytorialny królestwa średnioasyryjskiego w okresie jego największego rozwoju (koniec XIII – początek XI w. p.n.e.) tzw. ołtarz Tukulti-Ninurty I odnaleziony w Aszur; zbiory Muzeum Pergamońskiego w Berlinie. Głowica maczugi z umieszczoną na niej inskrypcją wymieniającą imię Tukulti-Ninurty I; zbiory Luwru (AO 2152) Tukulti-Ninurta I (akad. Tukultī-Ninurta, tłum. „W bogu Ninurcie jest moja ufność”) – król Asyrii, syn i następca Salmanasara I, według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 37 lat.

Nowy!!: Mezopotamia i Tukulti-Ninurta I · Zobacz więcej »

Turcja

Turcja (tur. Türkiye), Republika Turcji (tur. Türkiye Cumhuriyeti) – państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie, ze stolicą w Ankarze.

Nowy!!: Mezopotamia i Turcja · Zobacz więcej »

Tygrys (rzeka)

Tygrys (gr. Tígrēs lub Tígris, arab. دجلة, Nahr Dijlah) to obok Eufratu jedna z dwóch największych rzek Mezopotamii.

Nowy!!: Mezopotamia i Tygrys (rzeka) · Zobacz więcej »

Umma (miasto)

okresie wczesnodynastycznym (ok. 2900-2350 p.n.e.) Umma – starożytne miasto-państwo założone przez Sumerów w południowej Mezopotamii, znane przede wszystkim z długotrwałego sporu granicznego z sąsiadującym miastem-państwem Lagasz; obecnie stanowisko archeologiczne Dżucha (Jūkhā) w Iraku.

Nowy!!: Mezopotamia i Umma (miasto) · Zobacz więcej »

Ur (miasto)

Ur (sum. uri2/urim2(ŠEŠ.UNUG)ki lub uri5/urim5(ŠEŠ.AB)ki) – starożytne miasto w południowej Mezopotamii, w XXI wieku p.n.e. stolica imperium III dynastii z Ur; obecnie stanowisko archeologiczne Tall al-Mukajjar w Iraku, położone ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Ur (miasto) · Zobacz więcej »

Ur-Nammu

Imperium III dynastii z Ur (na zielono) Ur (dziś Al-Muqaiyar w Iraku) British Museum Ur-Nammu, Ur-Namma (sum. ur-dnammu, ur-dnamma, tłum. „sługa bogini Nammu”) – sumeryjski władca, założyciel III dynastii z Ur, panował w latach 2113-2096 p.n.e..

Nowy!!: Mezopotamia i Ur-Nammu · Zobacz więcej »

Urartu

Urartu, Ararat, Biajnili, Królestwo Wan (urart. KURbi-a-i-na, orm. Ուրարտու, tur. Urartular, pers. اورارتو) – starożytne państwo na Bliskim Wschodzie, na Wyżynie Armeńskiej (współcześnie terytorium byłego Urartu znajduje się w granicach Armenii, Turcji i Iranu).

Nowy!!: Mezopotamia i Urartu · Zobacz więcej »

Urmia (jezioro)

Urmia (dawniej Rezaije) – bezodpływowe, słone jezioro położone w północno-zachodnim Iranie na Wyżynie Armeńskiej.

Nowy!!: Mezopotamia i Urmia (jezioro) · Zobacz więcej »

Uruk

Uruk (sum. unug/unuki; akad. Uruk; bibl. Erech) – starożytne miasto w południowej Mezopotamii, położone nad starym korytem Eufratu, współcześnie stanowisko archeologiczne Warka (też Al-Warka) w południowym Iraku, leżące ok.

Nowy!!: Mezopotamia i Uruk · Zobacz więcej »

V tysiąclecie p.n.e.

VI tysiąclecie p.n.e. V tysiąclecie p.n.e. IV tysiąclecie p.n.e.

Nowy!!: Mezopotamia i V tysiąclecie p.n.e. · Zobacz więcej »

VI tysiąclecie p.n.e.

VII tysiąclecie p.n.e. VI tysiąclecie p.n.e. V tysiąclecie p.n.e.

Nowy!!: Mezopotamia i VI tysiąclecie p.n.e. · Zobacz więcej »

VII tysiąclecie p.n.e.

VIII tysiąclecie p.n.e. VII tysiąclecie p.n.e. VI tysiąclecie p.n.e. Pochodzące z VII tysiąclecia p.n.e. stanowisko archeologiczne Çatal Höyük w Turcji.

Nowy!!: Mezopotamia i VII tysiąclecie p.n.e. · Zobacz więcej »

VII wiek

VI wiek VIII wiek 601 602 603 604 605 606 607 608 609 610 611 612 613 614 615 616 617 618 619 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639 640 641 642 643 644 645 646 647 648 649 650 651 652 653 654 655 656 657 658 659 660 661 662 663 664 665 666 667 668 669 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 690 691 692 693 694 695 696 697 698 699 700.

Nowy!!: Mezopotamia i VII wiek · Zobacz więcej »

VII wiek p.n.e.

VII WIEK P.N.E. IX wiek p.n.e. VIII wiek p.n.e. VII wiek p.n.e. VI wiek p.n.e. V wiek p.n.e.

Nowy!!: Mezopotamia i VII wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

VIII tysiąclecie p.n.e.

IX tysiąclecie p.n.e. VIII tysiąclecie p.n.e. VII tysiąclecie p.n.e.

Nowy!!: Mezopotamia i VIII tysiąclecie p.n.e. · Zobacz więcej »

VIII wiek p.n.e.

VIII WIEK P.N.E. X wiek p.n.e. IX wiek p.n.e. VIII wiek p.n.e. VII wiek p.n.e. VI wiek p.n.e.

Nowy!!: Mezopotamia i VIII wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

Wielki Nefud

Wielki Nefud, także Pustynia Czerwona (arab. النفود, An-Nafūd) – pustynia piaszczysta w północnej części Półwyspu Arabskiego na terytorium Arabii Saudyjskiej.

Nowy!!: Mezopotamia i Wielki Nefud · Zobacz więcej »

Wojny diadochów

Podbój imperium perskiego przez Aleksandra Wielkiego (334-323 p.n.e.) Wojny diadochów – konflikty zbrojne pomiędzy wodzami Aleksandra Wielkiego toczone po jego śmierci o panowanie nad stworzonym przez niego imperium.

Nowy!!: Mezopotamia i Wojny diadochów · Zobacz więcej »

Wyżyna Irańska

Wyżyna Irańska (pers. فلات ایران, Falāt-e Īrān; urdu سطح مرتفع ایران, Sat̤aḥ-e Murtafaʿ-e Īrān; ang. Iranian Plateau, Plateau of Iran) – rozległy region wyżynno-górski w Azji Zachodniej.

Nowy!!: Mezopotamia i Wyżyna Irańska · Zobacz więcej »

X wiek p.n.e.

X WIEK P.N.E. XII wiek p.n.e. XI wiek p.n.e. X wiek p.n.e. IX wiek p.n.e. VIII wiek p.n.e.

Nowy!!: Mezopotamia i X wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

XII wiek p.n.e.

XII WIEK P.N.E. XIV wiek p.n.e. XIII wiek p.n.e. XII wiek p.n.e. XI wiek p.n.e. X wiek p.n.e. Urodzili się.

Nowy!!: Mezopotamia i XII wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

XIII wiek p.n.e.

XIII WIEK P.N.E. XV wiek p.n.e. XIV wiek p.n.e. XIII wiek p.n.e. XII wiek p.n.e. XI wiek p.n.e. Urodzili się.

Nowy!!: Mezopotamia i XIII wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

XIV wiek p.n.e.

XIV WIEK P.N.E. XVI wiek p.n.e. XV wiek p.n.e. XIV wiek p.n.e. XIII wiek p.n.e. XII wiek p.n.e. Urodzili się.

Nowy!!: Mezopotamia i XIV wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

XIX wiek

XVIII wiek XX wiek Lata 1800-1809 Lata 1810-1819 Lata 20. Lata 30. Lata 40. Lata 50. Lata 60. Lata 70. Lata 80. Lata 90. 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 1810 1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819 1820 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829 1830 1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839 1840 1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849 1850 1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 1860 1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869 1870 1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879 1880 1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889 1890 1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899 1900 ----.

Nowy!!: Mezopotamia i XIX wiek · Zobacz więcej »

XV wiek p.n.e.

XV WIEK P.N.E. XVII wiek p.n.e. XVI wiek p.n.e. XV wiek p.n.e. XIV wiek p.n.e. XIII wiek p.n.e. Urodzili się.

Nowy!!: Mezopotamia i XV wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

XVI wiek p.n.e.

XVI wiek p.n.e. XVIII wiek p.n.e. XVII wiek p.n.e. XVI wiek p.n.e. XV wiek p.n.e. XIV wiek p.n.e. Urodzili się.

Nowy!!: Mezopotamia i XVI wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

XVIII wiek p.n.e.

XVIII WIEK P.N.E. XX wiek p.n.e. XIX wiek p.n.e. XVIII wiek p.n.e. XVII wiek p.n.e. XVI wiek p.n.e. Urodzili się.

Nowy!!: Mezopotamia i XVIII wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

XX wiek p.n.e.

XX WIEK P.N.E. XXII wiek p.n.e. XXI wiek p.n.e. XX wiek p.n.e. XIX wiek p.n.e. XVIII wiek p.n.e. Urodzili się.

Nowy!!: Mezopotamia i XX wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

XXI wiek p.n.e.

XXI WIEK P.N.E. XXIII wiek p.n.e. XXII wiek p.n.e. XXI wiek p.n.e. XX wiek p.n.e. XIX wiek p.n.e. Urodzili się.

Nowy!!: Mezopotamia i XXI wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

XXII wiek p.n.e.

XXII WIEK P.N.E. XXIV wiek p.n.e. XXIII wiek p.n.e. XXII wiek p.n.e. XXI wiek p.n.e. XX wiek p.n.e. Urodzili się.

Nowy!!: Mezopotamia i XXII wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

XXIV wiek p.n.e.

XXIV WIEK P.N.E. XXVI wiek p.n.e. XXV wiek p.n.e. XXIV wiek p.n.e. XXIII wiek p.n.e. XXII wiek p.n.e. Urodzili się.

Nowy!!: Mezopotamia i XXIV wiek p.n.e. · Zobacz więcej »

Zagros

Góry Zagros – widok z kosmosu, wrzesień 1992 Zagros – góry w Iranie, od pd.-zach.

Nowy!!: Mezopotamia i Zagros · Zobacz więcej »

Zaratusztrianizm

Faravahar, symbol opisujący drogę duszy ludzkiej od narodzin do śmierci Zaratusztrianizm (zaratustryzm, zoroastryzm, zoroastrianizm, awest. Daēnā Vañuhi; pers. آيين زرتشتی Âjin-e Zaratoszt-i) – religia irańska wywodząca się od Zaratusztry.

Nowy!!: Mezopotamia i Zaratusztrianizm · Zobacz więcej »

Zatoka Perska

Zatoka Perska, Zatoka Irańska, Zatoka Arabska (pers. خليج فارس – Chalidż-e Fars, arab. الخليج العربي – Al-Chalidż al-Arabi) – zatoka Morza Arabskiego, wcinająca się między Półwysep Arabski a wybrzeże Iranu.

Nowy!!: Mezopotamia i Zatoka Perska · Zobacz więcej »

Ziggurat

Mapa Mezopotamii i Elamu z zaznaczoną lokalizacją znanych zigguratów Plan sumeryjskiego okręgu świątynnego boga Anu w Uruk (ok. 3000 p.n.e.) – wysoki taras ze świątynią na szczycie stanowił pierwowzór późniejszych zigguratów III dynastii z Ur (ok. 2100–2000 p.n.e.) Dur-Untasz-Napirisza (dziś Czoga Zanbil w Iranie) Jedna z rekonstrukcji wyglądu zigguratu Etemenanki w Babilonie Zig(g)urat, zik(k)urat (sum. u6.nir; akad. ziqqurratu poch. od czasownika zaqāru – budować wysoko; asyr. siqqurratu) – charakterystyczna dla architektury sakralnej Mezopotamii wieża świątynna o zmniejszających się schodkowo kolejnych tarasach.

Nowy!!: Mezopotamia i Ziggurat · Zobacz więcej »

Zimri-Lim

Mapa Mezopotamii w II tys. p.n.e. Zimri-Lim – amorycki władca królestwa Mari (środkowy Eufrat) panujący w latach 1775-1761 p.n.e. Za czasów swoich rządów doprowadził Mari do szczytu świetności i powodzenia.

Nowy!!: Mezopotamia i Zimri-Lim · Zobacz więcej »

115

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 115 · Zobacz więcej »

117

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 117 · Zobacz więcej »

136 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 136 p.n.e. · Zobacz więcej »

141 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 141 p.n.e. · Zobacz więcej »

174 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 174 p.n.e. · Zobacz więcej »

1845

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 1845 · Zobacz więcej »

1877

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 1877 · Zobacz więcej »

1946

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 1946 · Zobacz więcej »

1949

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 1949 · Zobacz więcej »

1954

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 1954 · Zobacz więcej »

1974

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 1974 · Zobacz więcej »

224

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 224 · Zobacz więcej »

312 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 312 p.n.e. · Zobacz więcej »

331 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 331 p.n.e. · Zobacz więcej »

482 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 482 p.n.e. · Zobacz więcej »

521 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 521 p.n.e. · Zobacz więcej »

522 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 522 p.n.e. · Zobacz więcej »

539 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 539 p.n.e. · Zobacz więcej »

562 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 562 p.n.e. · Zobacz więcej »

605 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 605 p.n.e. · Zobacz więcej »

609 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 609 p.n.e. · Zobacz więcej »

612 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 612 p.n.e. · Zobacz więcej »

626 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 626 p.n.e. · Zobacz więcej »

631 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 631 p.n.e. · Zobacz więcej »

651

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 651 · Zobacz więcej »

652

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 652 · Zobacz więcej »

652 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 652 p.n.e. · Zobacz więcej »

669 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 669 p.n.e. · Zobacz więcej »

681 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 681 p.n.e. · Zobacz więcej »

689 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 689 p.n.e. · Zobacz więcej »

705 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 705 p.n.e. · Zobacz więcej »

721 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 721 p.n.e. · Zobacz więcej »

727 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 727 p.n.e. · Zobacz więcej »

745 p.n.e.

Bez opisu.

Nowy!!: Mezopotamia i 745 p.n.e. · Zobacz więcej »

Przekierowuje tutaj:

Cywilizacja Mezopotamii, Historia Mezopotamii.

TowarzyskiPrzybywający
Hej! Jesteśmy na Facebooku teraz! »